Czy żona ma prawo do mieszkania odziedziczonego przez męża?

Czy żona ma prawo do mieszkania odziedziczonego przez męża?

Sam fakt pozostawania w małżeństwie nie powoduje, że żona staje się współwłaścicielką mieszkania odziedziczonego przez męża. Zgodnie z zasadą wynikającą z art. 33 pkt 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przedmioty nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę należą do majątku osobistego małżonka, chyba że spadkodawca albo darczyńca postanowił inaczej.

Oznacza to, że mieszkanie po matce męża nie wchodzi automatycznie do majątku wspólnego małżonków. Żona nie uzyskuje udziału w mieszkaniu tylko dlatego, że mieszka w nim z mężem albo że małżeństwo trwa kilka czy kilkanaście lat.

Inaczej wygląda sytuacja po śmierci męża. Wtedy żona może dziedziczyć po nim jego majątek osobisty, w tym udział w mieszkaniu odziedziczonym po jego matce. Warunkiem jest jednak ustalenie, jaki udział faktycznie przysługiwał mężowi po matce i czy mąż nie sporządził testamentu.

Dziedziczenie ustawowe spadku

Jeżeli mąż nie pozostawi testamentu, zastosowanie znajdzie dziedziczenie ustawowe małżonka i dzieci. Zgodnie z treścią art. 931 Kodeksu cywilnego:

„§ 1. W pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.

§ 2. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych”.

Jeżeli mąż ma żonę i dwoje dzieci, a nie sporządził testamentu, żona i każde z dzieci dziedziczą po nim po 1/3 spadku. Nie ma znaczenia, czy dzieci pochodzą z obecnego, czy z poprzedniego małżeństwa. Wszystkie dzieci spadkodawcy dziedziczą na takich samych zasadach.

Jeżeli dzieci byłoby więcej, udział żony nie może być mniejszy niż 1/4 całego spadku. Przykładowo przy żonie i czworgu dzieci żona dziedziczy 1/4, a pozostałe 3/4 przypada dzieciom w częściach równych.

Najpierw trzeba ustalić spadek po matce męża

W opisanej sytuacji kluczowe jest to, że sprawa spadku po matce męża nie została jeszcze formalnie uregulowana. Jeżeli matka męża nie zostawiła testamentu, należy ustalić jej spadkobierców ustawowych. Jeżeli miała dwoje dzieci, a jej mąż nie żył albo nie dziedziczył, najczęściej każde z dzieci dziedziczy po 1/2 spadku.

Wtedy mąż nie jest właścicielem całego mieszkania, lecz współwłaścicielem udziału w mieszkaniu. Dopiero ten udział, a nie całe mieszkanie, wchodziłby do spadku po nim.

Przykład: matka męża zostawiła mieszkanie, a jej spadkobiercami są syn i córka. Każde z nich dziedziczy po 1/2 mieszkania. Jeżeli następnie syn umiera, zostawiając żonę i dwoje dzieci, jego 1/2 udziału w mieszkaniu dziedziczą żona i dzieci po 1/3. W praktyce żonie przypadnie więc 1/6 całego mieszkania, a nie 1/3 całego mieszkania.

Postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku

Sprawę można uregulować w sądzie albo u notariusza. Zgodnie z treścią art. 1025 § 1 K.c. „Sąd na wniosek osoby mającej w tym interes stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę. Notariusz na zasadach określonych w przepisach odrębnych sporządza akt poświadczenia dziedziczenia”.

Jeżeli sprawa dotyczy spadku po matce męża, wniosek o stwierdzenie nabycia spadku może złożyć mąż, jego siostra albo inna osoba mająca interes prawny. W praktyce warto najpierw przeprowadzić postępowanie po matce męża, a dopiero później — jeżeli zajdzie taka potrzeba — postępowanie po mężu.

Sąd właściwy to co do zasady sąd rejonowy ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy. Wniosek składa się do wydziału cywilnego. Więcej o tym, jak stwierdzić nabycie spadku, warto sprawdzić jeszcze przed złożeniem dokumentów, ponieważ błędy formalne mogą wydłużyć sprawę.

Do wniosku zwykle dołącza się odpis aktu zgonu spadkodawcy, odpisy aktów stanu cywilnego spadkobierców oraz testament, jeżeli został sporządzony. Opłata sądowa od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku wynosi 100 zł, a dodatkowo pobierana jest opłata 5 zł za wpis do Rejestru Spadkowego.

Akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza

Sprawę można załatwić szybciej u notariusza, ale tylko wtedy, gdy mogą stawić się wszyscy zainteresowani i nie ma sporu co do kręgu spadkobierców, ważności testamentu ani udziałów w spadku. Notariusz sporządza protokół dziedziczenia oraz akt poświadczenia dziedziczenia, który po zarejestrowaniu wywołuje skutki podobne do prawomocnego postanowienia sądu.

Jeżeli między spadkobiercami istnieje konflikt, ktoś kwestionuje testament albo nie wszyscy mogą stawić się u notariusza, właściwą drogą będzie postępowanie sądowe.

Czy mieszkanie po teściowej wchodzi do majątku wspólnego małżonków?

Co do zasady nie. Mieszkanie odziedziczone przez męża po matce należy do jego majątku osobistego. Nie staje się majątkiem wspólnym tylko dlatego, że małżonkowie mieszkają razem, opłacają czynsz, remontują lokal albo pozostają w ustroju wspólności majątkowej.

Możliwe są jednak sytuacje szczególne. Jeżeli małżonkowie przeznaczyli wspólne środki na remont mieszkania należącego do majątku osobistego męża, po ustaniu wspólności majątkowej albo przy rozliczeniach spadkowych mogą pojawić się roszczenia o rozliczenie nakładów. Nie oznacza to jednak automatycznego nabycia udziału w lokalu.

Czy żona może mieszkać w lokalu po śmierci męża?

Jeżeli żona mieszkała z mężem do dnia jego śmierci, istotne znaczenie może mieć art. 923 § 1 K.c. Przepis ten przewiduje, że małżonek i inne osoby bliskie spadkodawcy, które mieszkały z nim do dnia jego śmierci, są uprawnione do korzystania z mieszkania i urządzenia domowego w dotychczasowym zakresie przez trzy miesiące od otwarcia spadku.

To uprawnienie ma charakter tymczasowy. Nie przesądza ono o własności mieszkania ani o ostatecznym dziale spadku, ale może chronić żonę przed natychmiastową utratą możliwości zamieszkiwania w lokalu po śmierci męża.

Co po stwierdzeniu nabycia spadku?

Samo postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia potwierdza, kto dziedziczy i w jakich udziałach. Nie zawsze rozwiązuje jednak problem korzystania z mieszkania. Jeżeli spadkobierców jest kilku, powstaje współwłasność udziałowa.

W takiej sytuacji spadkobiercy mogą zawrzeć umowę działu spadku, a jeżeli nie ma porozumienia — złożyć do sądu wniosek o dział spadku. W ramach działu spadku mieszkanie może zostać przyznane jednej osobie ze spłatą pozostałych, sprzedane albo podzielone w inny sposób, jeżeli jest to prawnie i faktycznie możliwe.

Po uzyskaniu prawomocnego postanowienia albo aktu poświadczenia dziedziczenia można też złożyć wniosek o ujawnienie spadkobierców w księdze wieczystej mieszkania.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak w praktyce ustala się udział żony w mieszkaniu odziedziczonym wcześniej przez męża.

FAQ

Czy żona automatycznie ma połowę mieszkania odziedziczonego przez męża?

Nie. Mieszkanie nabyte przez męża w spadku co do zasady należy do jego majątku osobistego. Żona może nabyć udział dopiero np. w drodze dziedziczenia po mężu, darowizny, rozszerzenia wspólności majątkowej albo innej czynności prawnej.

Czy dzieci męża z poprzedniego małżeństwa dziedziczą mieszkanie?

Tak. Dzieci spadkodawcy dziedziczą po nim niezależnie od tego, z którego związku pochodzą. Jeżeli mąż nie zostawi testamentu, jego żona i wszystkie jego dzieci dziedziczą w pierwszej kolejności.

Czy siostra męża dziedziczy po nim mieszkanie?

Jeżeli mąż pozostawi żonę i dzieci, jego siostra co do zasady nie dziedziczy po nim ustawowo. Może jednak nadal mieć własny udział w mieszkaniu po swojej matce, jeżeli dziedziczyła po niej razem z bratem.

Czy można załatwić spadek po teściowej u notariusza?

Tak, ale tylko wtedy, gdy stawią się wszyscy spadkobiercy i nie ma sporu co do dziedziczenia. Jeżeli jest konflikt, brak zgody albo wątpliwości co do testamentu, konieczne może być postępowanie sądowe.

Czy żona może zostać w mieszkaniu po śmierci męża?

Jeżeli mieszkała z mężem do dnia jego śmierci, może korzystać z mieszkania i urządzenia domowego w dotychczasowym zakresie przez trzy miesiące od otwarcia spadku. To uprawnienie nie zastępuje jednak ustalenia własności ani działu spadku.

Podsumowanie

Żona nie ma automatycznego prawa własności do mieszkania odziedziczonego przez męża po jego matce, ponieważ taki składnik zwykle należy do majątku osobistego męża. Może jednak dziedziczyć po mężu jego udział w mieszkaniu, jeżeli mąż umrze i nie zostawi testamentu wyłączającego lub modyfikującego dziedziczenie ustawowe.

W opisanej sytuacji najpierw należy ustalić spadek po matce męża — w sądzie albo u notariusza. Dopiero po ustaleniu udziału męża można prawidłowo ocenić, jaka część mieszkania weszłaby do spadku po nim i jaki udział przypadłby żonie oraz dzieciom.

Źródła

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny — Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. — Kodeks postępowania cywilnego — Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296

3. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych — Dz.U. 2005 nr 167 poz. 1398

4. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. — Kodeks rodzinny i opiekuńczy — Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59