Czy komornik może zlicytować wspólną nieruchomość, jeśli współwłaściciel ma długi?

• 2026-01-26
• Autor: Katarzyna Talkowska-Szewczyk

Ja i mój były mąż jesteśmy współwłaścicielami nieruchomości. Mąż ma bardzo dużo długów. Część nieruchomości wspólnej jest zajęta przez komornika sądowego. Były mąż uciekł za granicę ze względu na długi. Czy w takim przypadku komornik ma prawo zlicytować część nieruchomości wspólnej bez zniesienia współwłasności? Ja nie mogę spłacić zobowiązań finansowych mojego męża, gdyż nie mam wysokich dochodów. Dodam, że mam rozdzielność majątkową z byłym mężem.

Przedmioty należące do majątku wspólnego małżonków

Uprzejmie wskazuję, że podstawą prawną do udzielenia odpowiedzi na zadane pytanie jest ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r., poz. 2809). Z chwilą zawarcia małżeństwa, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków. Nadto na podstawie art. 31 § 2 „Do majątku wspólnego należą w szczególności:

1) pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków;

2) dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków;

3) środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków;

4) kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1230, 1429, 1672 i 1941)”.

Ustrój ustawowy obligatoryjnie powstaje z mocy prawa i nie jest możliwe, aby małżonkowie w drodze umowy ustanowili bądź przywrócili wspólność ustawową. Z reguły przedmiotowy ustrój powstaje z chwilą zawarcia małżeństwa, ale jest też możliwe jego powstanie w późniejszym terminie. Ustawodawca przyjął, że majątek wspólny małżonków tworzą przedmioty nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej przez oboje małżonków lub przez jednego z nich, z wyjątkiem tych, które enumeratywnie zaliczane są do majątków osobistych małżonków. Z analizowanej regulacji wynika, że regułą jest, iż o zaliczeniu nabytego przedmiotu majątkowego do majątku wspólnego decyduje czas jego nabycia. Zasadniczo do majątku wspólnego należą przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej. Należy podkreślić, że w sytuacjach, kiedy nabycie prawa rozłożone jest w czasie, o przynależności do majątku wspólnego decyduje chwila definitywnego nabycia tego prawa w czasie trwania wspólności ustawowej. Zasadniczo o zaliczeniu danego przedmiotu majątkowego do majątku wspólnego nie decyduje sposób jego nabycia. W konsekwencji przedmioty majątkowe mogą być nabyte w sposób pierwotny albo pochodny, także w drodze czynności prawnej, z mocy samego prawa, na podstawie decyzji administracyjnej, na mocy orzeczenia sądowego bądź wskutek innego zdarzenia.

Przedmioty należące do majątku osobistego małżonka

Warto w kontekście Pani zapytania wskazać na to, że zgodnie z art. 33 K.r.io. „Do majątku osobistego każdego z małżonków należą:

1) przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej;

2) przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił;

3) prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom;

4) przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków;

5) prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie;

6) przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość;

7) wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków;

8) przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków;

9) prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy;

10) przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej”.

Istotne znaczenie ma art. 41 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Na podstawie § 1 „Jeżeli małżonek zaciągnął zobowiązanie za zgodą drugiego małżonka, wierzyciel może żądać zaspokojenia także z majątku wspólnego małżonków”. Natomiast na podstawie § 2 „Jeżeli małżonek zaciągnął zobowiązanie bez zgody drugiego małżonka albo zobowiązanie jednego z małżonków nie wynika z czynności prawnej, wierzyciel może żądać zaspokojenia z majątku osobistego dłużnika, z wynagrodzenia za pracę lub z dochodów uzyskanych przez dłużnika z innej działalności zarobkowej, jak również z korzyści uzyskanych z jego praw, o których mowa w art. 33 pkt 9, a jeżeli wierzytelność powstała w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa, także z przedmiotów majątkowych wchodzących w skład przedsiębiorstwa”. Nadto istotny jest również § 3 – „Jeżeli wierzytelność powstała przed powstaniem wspólności lub dotyczy majątku osobistego jednego z małżonków, wierzyciel może żądać zaspokojenia z majątku osobistego dłużnika, z wynagrodzenia za pracę lub z dochodów uzyskanych przez dłużnika z innej działalności zarobkowej, jak również z korzyści uzyskanych z jego praw, o których mowa w art. 33 pkt 9”.

Odpowiedzialność za długi małżonka

W sytuacji, gdy dłużnikiem jest jeden z małżonków, możliwość zaspokojenia wierzyciela z majątku wspólnego zależy głównie od tego, czy zaciągnął on zobowiązanie za zgodą drugiego z nich, czy też bez zgody. Zgoda współmałżonka na zaciągnięcie zobowiązania skutkuje tym, że wierzyciel jest uprawniony do zaspokojenia z całego majątku wspólnego lub niektórych jego składników. Tak jak w wypadku zgody obligatoryjnej zgoda stanowi oświadczenie woli osoby trzeciej, która wyraziła zgodę i nie staje się przez to stroną czynności dokonanej przez drugiego z małżonków. Trafnie w nauce przyjmuje się, że małżonek dłużnika nie staje się dodatkowym dłużnikiem i jego obowiązek nie polega na spełnieniu świadczenia, lecz na znoszeniu zaspokojenia wierzyciela z majątku wspólnego. Zgoda małżonka może być wyrażona zarówno przed dokonaniem czynności, jak i równocześnie z jej dokonaniem i może być udzielona w dowolnej formie.

Z informacji, które Pani przekazała, wynika, że macie Państwo ustaloną rozdzielność majątkową małżeńską. Oznacza to tyle, że w przypadku wszystkich rzeczy, które macie Państwo w majątku wspólnym, Państwa własność wynosi po 1/2. Niestety nawet bez zniesienia współwłasności można zająć taką 1/2 rzeczy. Zgodnie z art. 923¹ ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 1550):

„§ 1. Tytuł wykonawczy wystawiony przeciwko osobie pozostającej w związku małżeńskim stanowi podstawę do zajęcia nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego. Dalsze czynności egzekucyjne dopuszczalne są na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przeciwko obojgu małżonkom.

§ 2. Jeżeli małżonek dłużnika sprzeciwi się zajęciu, o sprzeciwie komornik niezwłocznie zawiadamia wierzyciela, który w terminie tygodniowym powinien wystąpić o nadanie przeciwko małżonkowi dłużnika klauzuli wykonalności pod rygorem umorzenia egzekucji z zajętej nieruchomości”.

Skutkiem sprzeciwu małżonka jest ponadto konieczność wykonania przez komornika nałożonego na niego obowiązku niezwłocznego zawiadamiania wierzyciela, aby ten w terminie tygodniowym wystąpił o nadanie przeciwko małżonkowi dłużnika klauzuli wykonalności. W przeciwnym wypadku egzekucję z nieruchomości należy umorzyć. Wierzyciel w wyznaczonym terminie powinien poinformować komornika, czy wystąpił do sądu z wnioskiem o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika. Przepis nie precyzuje, czy wierzyciel, składając oświadczenie komornikowi o wystąpieniu do sądu o nadanie klauzuli przeciwko małżonkowi dłużnika, powinien ten fakt udowodnić poprzez przesłanie kopii złożonego wniosku wraz z prezentatą sądu. Należy przyjąć, iż dla celów dowodowych kopia taka powinna zostać złożona, ale jej braku nie należy postrzegać w kategorii braków formalnych wniosku wierzyciela. W przypadku, gdy wniosek zostanie przez wierzyciela złożony do sądu, nie biegnie termin przewidziany w art. 824 § 1 pkt 4a, zajęcie nieruchomości pozostaje w mocy do czasu rozstrzygnięcia sądu w zakresie wniosku wierzyciela o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika, ewentualnie, jeżeli zajdą inne przesłanki umorzenia bądź zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Zajęcie części nieruchomości wspólnej przez komornika

Natomiast może dojść do zajęcia części nieruchomości i niestety prowadzenie postępowania z tej części nieruchomości, które należy do dłużnika. Zgodnie z art. 946 Kodeksu postępowania cywilnego (w skrócie K.p.c.) „Na wniosek wierzyciela lub dłużnika, zgłoszony nie później niż podczas opisu i oszacowania, jak również z urzędu może być wystawiona na licytację wydzielona część zajętej nieruchomości, której cena wywołania wystarcza na zaspokojenie wierzyciela egzekwującego. O wydzieleniu rozstrzyga komornik po oszacowaniu nieruchomości. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie. W razie wydzielenia części, dalsze postępowanie co do reszty nieruchomości będzie zawieszone do czasu ukończenia licytacji wydzielonej części”.

Nadto w rozdziale 9 jest regulacja obejmująca egzekucji z ułamkowej części nieruchomości. Zgodnie z art. 1004 K.p.c. „Do egzekucji z ułamkowej części nieruchomości, jak również do egzekucji z użytkowania wieczystego, stosuje się odpowiednio przepisy o egzekucji z nieruchomości z zachowaniem przepisów poniższych”.

Istotne jest, w jakiej wysokości są długi małżonka i ile jest warta część nieruchomości małżonka, żeby stwierdzić, czy w danej sprawie wierzyciele mogą złożyć wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego z nieruchomości.[PRZYCISK_4]

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59

2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296