Jak ratować małżeństwo w trakcie rozwodu?

Mediacja w sprawie o rozwód

Jeżeli jest Pan pozwanym w sprawie o rozwód i chce Pan ratować małżeństwo, może Pan już na pierwszej rozprawie złożyć wniosek o skierowanie stron do mediacji. W sprawach o rozwód i separację mediacja może dotyczyć nie tylko warunków rozstania, alimentów, kontaktów z dzieckiem czy władzy rodzicielskiej, ale także próby pojednania małżonków.

Zgodnie z art. 436 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli istnieją widoki na utrzymanie małżeństwa, sąd może skierować strony do mediacji. Jest to możliwe także wtedy, gdy postępowanie zostało już zawieszone. Przepisy o mediacji stosuje się odpowiednio, z tym że przedmiotem mediacji może być również pojednanie małżonków.

Trzeba jednak pamiętać, że mediacja jest dobrowolna. Sąd może zaproponować mediację albo skierować strony do mediatora, ale skuteczna mediacja wymaga udziału i rzeczywistej zgody obojga małżonków. Jeżeli żona stanowczo odmawia rozmów pojednawczych, sama Pana deklaracja może nie wystarczyć do uratowania małżeństwa.

Wniosek o zawieszenie postępowania rozwodowego

W sprawie rozwodowej można wnosić o zawieszenie postępowania, jeżeli są realne szanse na utrzymanie pożycia małżeńskiego. Formalnie należy złożyć wniosek o zawieszenie postępowania i uzasadnić go konkretnymi faktami, a nie tylko ogólną deklaracją, że nadal kocha się żonę.

Podstawą takiego zawieszenia jest art. 440 Kodeksu postępowania cywilnego. Jeżeli sąd nabierze przekonania, że istnieją widoki na utrzymanie pożycia małżeńskiego, zawiesza postępowanie. Takie zawieszenie może nastąpić tylko raz w toku sprawy.

W praktyce warto wskazać sądowi konkretne okoliczności: podjęcie terapii uzależnień, abstynencję, terapię indywidualną, gotowość do terapii małżeńskiej, poprawę sposobu komunikacji, udział w życiu dziecka, brak dalszych awantur oraz realny plan odbudowy relacji. Sąd będzie oceniał, czy są to działania trwałe i wiarygodne, czy jedynie reakcja na pozew rozwodowy.

Podjęcie zawieszonego postępowania następuje na wniosek jednej ze stron. Co do zasady wniosek o podjęcie sprawy nie może być skutecznie złożony wcześniej niż po upływie 3 miesięcy od zawieszenia. Jeżeli w ciągu roku od zawieszenia żadna ze stron nie zażąda podjęcia postępowania, sprawa może zostać umorzona.

Czy sąd może nakazać terapię małżeńską?

Sąd rozwodowy nie może zmusić małżonków do pojednania ani nakazać terapii małżeńskiej wbrew ich woli. Może natomiast skierować strony do mediacji, zachęcać do rozmów i uwzględnić w ocenie sprawy fakt, że jedna ze stron realnie podjęła leczenie lub pracę nad sobą.

W przypadku problemu alkoholowego szczególne znaczenie ma nie samo oświadczenie o chęci poprawy, lecz dowody: zaświadczenie z placówki leczenia uzależnień, potwierdzenie udziału w terapii, dokumentacja leczenia, zaświadczenia o abstynencji, opinia terapeuty, a także zeznania świadków potwierdzające zmianę zachowania.

Zupełny i trwały rozkład pożycia a orzeczenie rozwodu

Sąd orzeknie rozwód tylko wtedy, gdy ustali, że między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia. Zupełny rozkład oznacza ustanie więzi duchowej, fizycznej i gospodarczej. Trwały rozkład oznacza, że według doświadczenia życiowego powrót małżonków do wspólnego pożycia nie jest realny.

Zgodnie z art. 56 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego:

„§ 1. Jeżeli między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia, każdy z małżonków może żądać, ażeby sąd rozwiązał małżeństwo przez rozwód.

§ 2. Jednakże mimo zupełnego i trwałego rozkładu pożycia rozwód nie jest dopuszczalny, jeżeli wskutek niego miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków albo jeżeli z innych względów orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

§ 3. Rozwód nie jest również dopuszczalny, jeżeli żąda go małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, chyba że drugi małżonek wyrazi zgodę na rozwód albo że odmowa jego zgody na rozwód jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.”

Jeżeli uważa Pan, że więź małżeńska nie wygasła całkowicie albo istnieje realna szansa odbudowy relacji, powinien Pan wyraźnie to podnieść. Warto wskazać, że podjął Pan leczenie, chce Pan uczestniczyć w terapii małżeńskiej i zależy Panu na rodzinie. Gdyby jednak rozwód był nieunikniony, warto znać przesłanki rozwodu i procedura, ponieważ sposób zakończenia sprawy wpływa na alimenty, winę i kontakty z dzieckiem.

Znaczenie próby ratowania związku przy rozwodzie z orzeczeniem o winie

Jeżeli żona żąda rozwodu z Pana wyłącznej winy, sąd będzie badał przyczyny rozpadu małżeństwa. Nadużywanie alkoholu, awantury, agresja słowna, interwencje policji czy wywieranie presji w sferze intymnej mogą być oceniane jako okoliczności obciążające.

Jednocześnie próba leczenia, terapia i zmiana zachowania mogą mieć znaczenie dla oceny aktualnej sytuacji oraz wiarygodności Pana stanowiska. Nie oznacza to automatycznie braku winy, ale może pokazywać, że nie uchyla się Pan od odpowiedzialności i podejmuje realne działania naprawcze. W sprawach o winę istotne może być także znaczenie próby ratowania związku, zwłaszcza gdy druga strona twierdzi, że rozkład pożycia jest już nieodwracalny.

Na rozprawie nie warto bagatelizować wcześniejszych zachowań ani obarczać żony winą za wezwania policji. Bezpieczniejsza procesowo jest postawa rzeczowa: przyznanie, że były problemy, wskazanie konkretnych działań naprawczych i przedstawienie dowodów, że zmiana nie jest pozorna.

Alimenty na dziecko i alimenty na małżonka

W sprawie rozwodowej sąd rozstrzyga również o alimentach na wspólne małoletnie dziecko. Wysokość alimentów zależy od usprawiedliwionych potrzeb dziecka oraz możliwości zarobkowych i majątkowych rodzica, a nie wyłącznie od aktualnej wypłaty „na rękę”. Przy dochodzie 4000 zł netto żądanie 1000 zł na dziecko nie jest z góry niemożliwe, ale wymaga oceny kosztów utrzymania dziecka, udziału każdego z rodziców w opiece oraz Pana realnych możliwości.

Alimenty na żonę zależą natomiast od tego, czy rozwód zostanie orzeczony z winy, bez orzekania o winie albo z winy obu stron. Jeżeli sąd uzna Pana za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, małżonek niewinny może żądać alimentów, jeżeli rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie jego sytuacji materialnej. Nie musi wtedy wykazywać niedostatku. Przy rozwodzie bez orzekania o winie albo z winy obu stron obowiązek alimentacyjny między byłymi małżonkami jest węższy i co do zasady wymaga niedostatku uprawnionego.

Jak przygotować się do pierwszej rozprawy?

Na rozprawę warto przygotować krótkie, konkretne stanowisko. Powinno z niego wynikać, czy wnosi Pan o oddalenie powództwa, skierowanie stron do mediacji, zawieszenie postępowania, ewentualnie o rozwód bez orzekania o winie albo o oddalenie żądania rozwodu z Pana wyłącznej winy.

Przydatne mogą być w szczególności:

• zaświadczenie o podjęciu terapii uzależnień lub terapii indywidualnej,
• dokumenty potwierdzające regularne leczenie i abstynencję,
• dowody udziału w utrzymaniu dziecka,
• potwierdzenia przelewów, zakupów i kosztów związanych z dzieckiem,
• dokumenty dotyczące dochodów, kosztów utrzymania i zobowiązań,
• lista świadków, którzy mogą potwierdzić rzeczywistą zmianę zachowania,
• propozycja mediacji albo terapii małżeńskiej.

Jeżeli chce Pan ratować małżeństwo, proszę mówić konkretnie: co Pan zmienił, od kiedy, jak to udokumentuje, jakie ma Pan plany leczenia i jak chce Pan zapewnić żonie oraz dziecku poczucie bezpieczeństwa. Ogólne zapewnienia o miłości zwykle nie wystarczą.

FAQ

Podsumowanie

W trakcie sprawy rozwodowej można podejmować działania zmierzające do ratowania małżeństwa: wnosić o mediację, zawieszenie postępowania, oddalenie powództwa albo separację zamiast rozwodu. Skuteczność takich działań zależy jednak od konkretnego stanu faktycznego, postawy drugiego małżonka oraz dowodów potwierdzających, że istnieją realne widoki na odbudowę pożycia.

W opisanej sytuacji najważniejsze jest przedstawienie sądowi dowodów terapii, wyjaśnienie przyczyn konfliktu bez bagatelizowania własnych zachowań oraz przygotowanie stanowiska co do alimentów, winy i kontaktów z dzieckiem. Jeżeli żona konsekwentnie żąda rozwodu z Pana wyłącznej winy, trzeba równolegle przygotować obronę przed takim żądaniem.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296, aktualny tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 468.
2. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59, aktualny tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 236.