Zwolnienie podmiotowe z VAT w 2026 r. – limit 240 000 zł i wyłączenia

Zwolnienie podmiotowe z VAT jest rozwiązaniem przeznaczonym przede wszystkim dla mniejszych przedsiębiorców. W 2026 r. jego podstawą jest art. 113 ustawy o podatku od towarów i usług. Kluczowe są jednak nie tylko przychody firmy, lecz prawidłowo ustalona wartość sprzedaży w rozumieniu ustawy o VAT, rodzaj wykonywanych czynności oraz moment rozpoczęcia działalności.

W praktyce przedsiębiorca powinien odpowiedzieć na trzy pytania: czy jego działalność nie jest ustawowo wyłączona ze zwolnienia, jaki limit obowiązuje go w konkretnym roku oraz czy sprzedaż mieszcząca się w limicie została prawidłowo udokumentowana i ujęta w ewidencji.

Zwolnienie podmiotowe z VAT w 2026 r. – kiedy temat ma znaczenie w praktyce?

Temat zwolnienia podmiotowego pojawia się najczęściej przy zakładaniu działalności, rozwijaniu małej firmy, zbliżaniu się do limitu sprzedaży albo podejmowaniu nowego rodzaju usług. Znaczenie ma również sytuacja przedsiębiorców, którzy w 2025 r. przekroczyli stary limit 200 000 zł, ale ich sprzedaż nie przekroczyła 240 000 zł.

Nie można przy tym oceniać zwolnienia wyłącznie na podstawie nazwy działalności wpisanej w CEIDG. Liczy się rzeczywisty charakter wykonywanych czynności. Przykładowo przy działalności turystycznej na wsi odrębnego sprawdzenia mogą wymagać również zasady opodatkowania agroturystyki.

Podobnie niski obrót nie chroni przedsiębiorcy, który zaczyna wykonywać czynność wyłączoną z art. 113 ust. 13 ustawy o VAT. W takim przypadku może się okazać, że przedsiębiorca musi rejestrować się jako podatnik vat mimo sprzedaży znacznie niższej niż 240 000 zł.

Szczególnej uwagi wymaga handel internetowy. Przy sprzedaży na odległość znaczenie ma rodzaj oferowanego towaru oraz sposób zawarcia umowy. Praktyczne problemy związane z handlem przez platformy internetowe szerzej omawia artykuł dotyczący sprzedaż na allegro.

Podstawa prawna i najważniejsze pojęcia

Podstawową regulacją jest art. 113 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług. Od 1 stycznia 2026 r. kwota wskazana w art. 113 ust. 1 została podwyższona z 200 000 zł do 240 000 zł. Zmiana wynika z ustawy z 24 czerwca 2025 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług.

Zwolnienie podmiotowe oznacza, że sprzedaż dokonywana przez podatnika spełniającego ustawowe warunki jest zwolniona z VAT ze względu na sytuację podatnika, a przede wszystkim poziom jego sprzedaży. Nie należy utożsamiać tego mechanizmu ze zwolnieniem przedmiotowym, które zależy od rodzaju konkretnej czynności.

Istotne jest również to, że ustawowy limit dotyczy wartości sprzedaży, a nie po prostu przychodu wykazywanego dla celów PIT albo CIT. Przy ustalaniu limitu trzeba stosować reguły z ustawy o VAT.

Art. 113 ust. 2 wskazuje czynności, których nie uwzględnia się przy obliczaniu limitu. Należą do nich między innymi:

• wewnątrzwspólnotowa sprzedaż towarów na odległość, jeżeli nie podlega opodatkowaniu VAT w Polsce,
• sprzedaż na odległość towarów importowanych, jeżeli nie podlega opodatkowaniu VAT w Polsce,
• co do zasady sprzedaż zwolniona przedmiotowo na podstawie art. 43 ust. 1 ustawy lub przepisów wykonawczych, z ustawowo wskazanymi wyjątkami,
• odpłatna dostawa składników zaliczonych dla celów podatku dochodowego do środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych podlegających amortyzacji.

Przy sprzedaży zwolnionej przedmiotowo trzeba uważać na wyjątki. Do wartości sprzedaży mogą być wliczane między innymi określone transakcje związane z nieruchomościami oraz wskazane w ustawie usługi finansowe, ubezpieczeniowe i reasekuracyjne, jeżeli nie mają charakteru transakcji pomocniczych. Dlatego przedsiębiorca mający kilka rodzajów działalności nie powinien automatycznie sumować albo pomijać wszystkich wpływów z rachunku bankowego.

Warunki, przesłanki i wyjątki

Przedsiębiorca posiadający siedzibę działalności gospodarczej w Polsce może w 2026 r. korzystać ze zwolnienia podmiotowego, jeżeli spełnia wymagania dotyczące wartości sprzedaży i nie wykonuje czynności wyłączonych ze zwolnienia.

W przypadku firmy kontynuującej działalność trzeba w szczególności sprawdzić wartość sprzedaży osiągniętej w poprzednim roku oraz sprzedaż narastająco w 2026 r. W przypadku firmy rozpoczynającej działalność w trakcie 2026 r. przewidywana wartość sprzedaży nie może przekroczyć limitu wyliczonego proporcjonalnie do okresu prowadzenia działalności.

Kiedy limit 240 000 zł nie daje prawa do zwolnienia?

Art. 113 ust. 13 ustawy o VAT zawiera katalog czynności, przy których zwolnienie podmiotowe nie znajduje zastosowania. W praktyce przed rozpoczęciem sprzedaży trzeba sprawdzić nie tylko obrót, lecz także przedmiot dostawy lub rodzaj świadczonej usługi.

Do ustawowych wyłączeń należą między innymi podatnicy dokonujący dostaw:

• towarów wymienionych w załączniku nr 12 do ustawy o VAT,
• towarów opodatkowanych akcyzą, z wyjątkami wskazanymi w ustawie,
• budynków, budowli lub ich części w przypadkach wskazanych w art. 113 ust. 13 w związku z art. 43 ust. 1 pkt 10 ustawy,
• terenów budowlanych,
• nowych środków transportu,
• określonych preparatów kosmetycznych i toaletowych, komputerów, wyrobów elektronicznych i optycznych, urządzeń elektrycznych oraz określonych maszyn i urządzeń, jeżeli są sprzedawane na warunkach wskazanych w art. 113 ust. 13 dla zorganizowanej sprzedaży na odległość,
• hurtowo lub detalicznie części i akcesoriów do pojazdów samochodowych oraz motocykli w zakresie wskazanym w ustawie.

Zwolnienie nie przysługuje również podatnikom świadczącym:

• usługi prawnicze,
• usługi w zakresie doradztwa, z wyjątkiem ustawowo określonego doradztwa rolniczego,
• usługi jubilerskie,
• usługi ściągania długów, w tym factoringu.

Największe ryzyko praktyczne dotyczy usług doradczych. Nie zawsze nazwa usługi na fakturze albo kod PKD rozstrzyga o jej charakterze. Jeżeli rzeczywista treść świadczenia polega na udzielaniu specjalistycznych rekomendacji i wskazywaniu sposobu postępowania, trzeba sprawdzić, czy nie jest to doradztwo wyłączające zwolnienie.

Co z przedsiębiorcami, którzy w 2025 r. przekroczyli 200 000 zł?

Zmiana limitu została uzupełniona przepisami przejściowymi. Podatnicy posiadający siedzibę działalności gospodarczej w Polsce, których wartość sprzedaży w 2025 r. była wyższa niż 200 000 zł, ale nie przekroczyła 240 000 zł, mogą skorzystać ze zwolnienia od 2026 r., jeżeli spełniają pozostałe warunki.

Analogiczne rozwiązanie przewidziano dla podatników, którzy rozpoczęli wykonywanie czynności w 2025 r. i przekroczyli obowiązujący wtedy limit ustalony proporcjonalnie według kwoty 200 000 zł, lecz nie przekroczyli odpowiednio wyliczonego limitu opartego na kwocie 240 000 zł.

Inaczej należy ocenić osobę, która w 2025 r. dobrowolnie zrezygnowała ze zwolnienia i została czynnym podatnikiem VAT z przyczyn innych niż przekroczenie starego limitu mieszczące się w regulacji przejściowej. W takim przypadku znaczenie ma art. 113 ust. 11 dotyczący okresu, po którym można ponownie skorzystać ze zwolnienia.

Procedura albo sposób postępowania krok po kroku

Prawo do zwolnienia nie wymaga w każdym przypadku uzyskania decyzji urzędu skarbowego. Przedsiębiorca powinien jednak samodzielnie ustalić, czy spełnia ustawowe warunki, a następnie prawidłowo dokumentować sprzedaż i monitorować limit.

1. Ustal rzeczywisty zakres działalności. Sprawdź towary i usługi, które rzeczywiście sprzedajesz albo zamierzasz sprzedawać. Porównaj je z art. 113 ust. 13 ustawy o VAT.
2. Ustal właściwy limit. Przy działalności prowadzonej przez cały rok punktem odniesienia jest 240 000 zł. Przy rozpoczęciu działalności w trakcie roku oblicz limit proporcjonalny.
3. Sprawdź sprzedaż z poprzedniego roku. W przypadku działalności kontynuowanej ustal, czy wartość sprzedaży pozwala na korzystanie ze zwolnienia w 2026 r., uwzględniając przepisy przejściowe dotyczące 2025 r.
4. Wyodrębnij czynności niewliczane do limitu. Nie opieraj obliczeń wyłącznie na sumie przelewów albo przychodzie podatkowym.
5. Prowadź ewidencję sprzedaży na bieżąco. Dzięki temu możesz ustalić moment zbliżenia się do limitu i uniknąć nieświadomego wykonania sprzedaży już po utracie zwolnienia.
6. Ustal obowiązek VAT-R. Osoba rozpoczynająca działalność i korzystająca od początku ze zwolnienia podmiotowego co do zasady nie musi składać VAT-R tylko po to, aby korzystać ze zwolnienia. VAT-R jest natomiast istotny przy przejściu na VAT czynny, rezygnacji ze zwolnienia albo aktualizacji statusu.
7. Przed czynnością powodującą utratę zwolnienia przygotuj rozliczenia VAT. Jeżeli przedsiębiorca wie, że kolejna transakcja przekroczy limit, powinien uwzględnić skutki VAT już przy ustalaniu ceny i dokumentowaniu tej transakcji.

Dokumenty, dowody i rozliczenia

Podatnik korzystający ze zwolnienia podmiotowego nie jest zwolniony z obowiązku dokumentowania działalności. Zakres dokumentów zależy od charakteru sprzedaży, ale część z nich ma bezpośrednie znaczenie dla wykazania prawa do zwolnienia.

Ewidencja sprzedaży

Podatnik korzystający ze zwolnienia na podstawie art. 113 ust. 1 lub 9 ma obowiązek prowadzić ewidencję sprzedaży. Wpisów za dany dzień należy dokonywać nie później niż przed dokonaniem sprzedaży w dniu następnym.

Ewidencja powinna pozwalać przede wszystkim ustalić wartość sprzedaży narastająco i moment ewentualnego przekroczenia limitu. Brak rzetelnej ewidencji jest szczególnie niebezpieczny, gdy przedsiębiorca znajduje się blisko limitu albo część jego czynności nie jest wliczana do limitu.

VAT-R

Przedsiębiorca rozpoczynający działalność i korzystający od początku ze zwolnienia podmiotowego zasadniczo nie musi składać VAT-R tylko w celu zastosowania zwolnienia. Jeżeli natomiast podatnik VAT czynny chce przejść na zwolnienie i ma do tego prawo, dokonuje aktualizacji danych na formularzu VAT-R.

VAT-R jest także właściwym formularzem przy rejestracji jako podatnik VAT czynny. Jeżeli przedsiębiorca traci prawo do zwolnienia, zgłoszenie powinno zostać dokonane przed dniem utraty tego prawa. Przy dobrowolnej rezygnacji ze zwolnienia przez podatnika kontynuującego działalność zgłoszenie składa się przed początkiem miesiąca, od którego rezygnuje on ze zwolnienia.

Faktury i KSeF w 2026 r.

Zwolnienie podmiotowe nie oznacza, że przedsiębiorca może ignorować zasady wystawiania faktur. Jeżeli w danej sytuacji ma obowiązek wystawić fakturę, musi stosować aktualne przepisy dotyczące jej formy i treści.

W 2026 r. trzeba dodatkowo uwzględnić Krajowy System e-Faktur. Podatnicy zwolnieni podmiotowo z VAT są co do zasady objęci obowiązkiem wystawiania faktur w KSeF od 1 kwietnia 2026 r. Jednocześnie do końca 2026 r. działa rozwiązanie przejściowe umożliwiające wystawianie faktur elektronicznych lub papierowych, jeżeli łączna wartość sprzedaży wraz z podatkiem udokumentowana takimi fakturami w danym miesiącu nie przekracza 10 000 zł. Odmiennie traktowane są między innymi faktury wystawiane na rzecz konsumentów, dlatego każdorazowo trzeba ustalić rodzaj transakcji.

Jakie dokumenty warto zachować?

Poza obowiązkową ewidencją sprzedaży przydatne są:

• faktury i inne dokumenty sprzedaży,
• umowy z klientami i kontrahentami, zwłaszcza gdy mogą rozstrzygać o rodzaju usługi,
• potwierdzenia przelewów i zestawienia płatności,
• obliczenia limitu proporcjonalnego, jeżeli działalność rozpoczęto w trakcie roku,
• dokumentacja środków trwałych, jeżeli ich sprzedaż została pominięta przy obliczaniu limitu na podstawie art. 113 ust. 2,
• interpretacje indywidualne albo inne oficjalne stanowiska dotyczące konkretnej działalności, jeśli przedsiębiorca je posiada,
• korespondencja z urzędem skarbowym oraz potwierdzenia złożenia VAT-R lub jego aktualizacji.

Jeżeli organ podatkowy zakwestionuje zwolnienie, znaczenie może mieć nie tylko nazwa czynności na fakturze, ale również umowa, korespondencja z klientem, zakres wykonanych prac, sposób ustalenia wynagrodzenia oraz rzeczywisty rezultat świadczenia. Jest to szczególnie istotne przy ocenie, czy usługa miała charakter doradczy.

Terminy, koszty i najważniejsze ryzyka

Samo złożenie VAT-R w celu rejestracji podatnika jest bezpłatne. Jeżeli przedsiębiorca wystąpi dodatkowo o urzędowe potwierdzenie rejestracji jako podatnik VAT, opłata skarbowa za takie potwierdzenie wynosi 170 zł.

Najważniejszym ryzykiem finansowym jest przekroczenie limitu bez odpowiedniego przygotowania. Zwolnienie nie działa do końca miesiąca ani do końca dnia. Traci moc już od czynności, którą przekroczono kwotę limitu.

Ryzyko może mieć także charakter umowny. Jeżeli strony ustaliły cenę jako kwotę ostateczną, a przedsiębiorca dopiero po wykonaniu usługi zauważył utratę zwolnienia, możliwość przerzucenia ekonomicznego ciężaru VAT na klienta może być ograniczona treścią umowy. Dlatego duże transakcje zawierane blisko limitu powinny być analizowane jeszcze przed wykonaniem świadczenia.

Kolejną konsekwencją korzystania ze zwolnienia jest brak prawa do odliczania podatku naliczonego na zasadach właściwych dla czynnego podatnika VAT. Przy działalności wymagającej dużych zakupów inwestycyjnych dobrowolna rejestracja jako podatnik VAT czynny może więc wymagać kalkulacji ekonomicznej, nawet jeżeli zwolnienie formalnie jest dostępne.

Najczęstsze błędy

• Traktowanie limitu 240 000 zł jak limitu przychodu PIT. Dla VAT trzeba ustalić wartość sprzedaży według przepisów ustawy o VAT.
• Stosowanie pełnego limitu przy rozpoczęciu działalności w trakcie roku. W takim przypadku limit jest proporcjonalny.
• Sprawdzanie wyłącznie obrotu. Czynności z art. 113 ust. 13 mogą wyłączyć zwolnienie nawet przy bardzo małej sprzedaży.
• Założenie, że VAT płaci się tylko od nadwyżki ponad 240 000 zł. Opodatkowana jest już czynność, którą przekroczono limit.
• Brak bieżącej ewidencji. Bez aktualnych danych przedsiębiorca może zauważyć utratę zwolnienia dopiero po wystawieniu dokumentów klientowi.
• Automatyczne pomijanie całej sprzedaży zwolnionej przedmiotowo. Art. 113 ust. 2 zawiera wyjątki, między innymi dotyczące niektórych transakcji związanych z nieruchomościami i usług finansowych.
• Uznawanie nazwy działalności lub kodu PKD za rozstrzygające. Przy wyłączeniach liczy się rzeczywisty charakter wykonywanego świadczenia.
• Brak przygotowania do VAT przed dużą transakcją. Może to spowodować problem z ceną, fakturą, rejestracją i rozliczeniem podatku.
• Pomijanie aktualnych zasad fakturowania. W 2026 r. podatnicy zwolnieni muszą uwzględniać również obowiązki i okresy przejściowe związane z KSeF.

FAQ

Czy limit zwolnienia z VAT w 2026 r. wynosi 240 000 zł brutto czy netto?

Ustawa mówi o wartości sprzedaży bez kwoty podatku. W przypadku podatnika korzystającego ze zwolnienia podmiotowego VAT nie jest doliczany do zwolnionej sprzedaży, ale przy ustalaniu limitu trzeba stosować definicję i wyłączenia wynikające z art. 113 ustawy.

Czy osoba, która miała 220 000 zł sprzedaży w 2025 r., może korzystać ze zwolnienia w 2026 r.?

Tak, przepisy przejściowe przewidują możliwość skorzystania ze zwolnienia w 2026 r. przez podatnika, którego sprzedaż w 2025 r. była wyższa niż 200 000 zł i nie przekroczyła 240 000 zł, pod warunkiem spełnienia pozostałych wymagań.

Czy przy zakładaniu firmy muszę składać VAT-R, żeby korzystać ze zwolnienia?

Co do zasady nie. Przedsiębiorca rozpoczynający działalność i spełniający warunki zwolnienia podmiotowego może korzystać z niego bez składania VAT-R wyłącznie w celu wyboru tego zwolnienia. VAT-R jest potrzebny w określonych sytuacjach, między innymi przy rejestracji jako podatnik VAT czynny.

Co się dzieje w dniu przekroczenia 240 000 zł?

Zwolnienie traci moc od czynności, którą przekroczono limit. Jeżeli przed transakcją sprzedaż wynosiła 239 000 zł, a kolejna usługa ma wartość 5 000 zł, nie opodatkowuje się jedynie 4 000 zł nadwyżki. Skutek VAT dotyczy całej czynności powodującej przekroczenie.

Czy doradca może korzystać ze zwolnienia do 240 000 zł?

Usługi w zakresie doradztwa są objęte wyłączeniem z art. 113 ust. 13, z wyjątkiem szczególnego doradztwa rolniczego wskazanego w ustawie. Kluczowe jest ustalenie rzeczywistego charakteru usługi, a nie wyłącznie jej nazwy.

Czy podatnik zwolniony musi prowadzić ewidencję sprzedaży?

Tak. Podatnik korzystający ze zwolnienia podmiotowego prowadzi ewidencję sprzedaży. Wpisów za dany dzień dokonuje nie później niż przed rozpoczęciem sprzedaży w dniu następnym.

Czy podatnik zwolniony z VAT składa regularny JPK_VAT z deklaracją?

Co do zasady podatnik korzystający wyłącznie ze zwolnienia podmiotowego nie wysyła regularnie JPK_VAT z deklaracją. Obowiązki zmieniają się po rezygnacji ze zwolnienia albo utracie prawa do niego, a odrębne obowiązki mogą wynikać z transakcji szczególnych.

Czy podatnik zwolniony z VAT musi korzystać z KSeF?

W 2026 r. podatnicy zwolnieni podmiotowo są co do zasady objęci obowiązkiem wystawiania faktur w KSeF od 1 kwietnia 2026 r., jeżeli wystawiają faktury objęte tym systemem. Do końca 2026 r. obowiązuje między innymi rozwiązanie przejściowe dla podatników, u których miesięczna wartość sprzedaży udokumentowanej fakturami objętymi tym rozwiązaniem nie przekracza 10 000 zł brutto. Należy również uwzględniać ustawowe wyłączenia, w tym zasady dotyczące sprzedaży na rzecz konsumentów.

Podsumowanie

W 2026 r. podstawowy limit zwolnienia podmiotowego z VAT wynosi 240 000 zł, ale sama wartość sprzedaży nie przesądza jeszcze o prawie do zwolnienia. Przedsiębiorca powinien najpierw sprawdzić rodzaj wykonywanych czynności, następnie prawidłowo ustalić wartość sprzedaży i ewentualny limit proporcjonalny, a później na bieżąco prowadzić ewidencję.

Jeżeli sprzedaż zbliża się do limitu albo firma zaczyna świadczyć nowy rodzaj usług, ocenę warto przeprowadzić przed zawarciem i wykonaniem kolejnej większej umowy. Pozwala to prawidłowo ustalić cenę, termin rejestracji, sposób wystawienia faktury i moment rozpoczęcia rozliczeń VAT.

Źródła

• Ustawa z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, w szczególności art. 96, art. 109 oraz art. 113 – tekst jednolity Dz. U. z 2025 r. poz. 775 ze zmianami.
• Ustawa z 24 czerwca 2025 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług – Dz. U. z 2025 r. poz. 896, obowiązująca od 1 stycznia 2026 r.
• Ministerstwo Finansów, podatki.gov.pl – „Zwolnienie podmiotowe od podatku VAT”, informacje aktualizowane w 2026 r.
• Ministerstwo Finansów, Krajowy System e-Faktur – oficjalne wyjaśnienia dotyczące zasad obowiązywania KSeF w 2026 r.