Mamy 12 503 opinii naszych Klientów
Prawo podatkowe Odpowiedzialność osoby trzeciej za zaległości podatkowe

Odpowiedzialność osoby trzeciej za zaległości podatkowe

Jeżeli urząd wszczął wobec Ciebie postępowanie jako wobec osoby trzeciej albo doręczył już decyzję o odpowiedzialności za cudze zaległości podatkowe, najpierw sprawdź konkretną podstawę prawną, okres objęty odpowiedzialnością, jej limit oraz datę doręczenia pisma. Sam związek rodzinny, biznesowy albo kapitałowy z podatnikiem nie wystarcza.

W poradniku wyjaśniamy, kiedy organ może przenieść odpowiedzialność, jakie dowody przygotować, jak przebiega postępowanie, kiedy masz 14 dni na odwołanie oraz jakie terminy przedawnienia, koszty i ryzyka trzeba sprawdzić przed podjęciem decyzji.

Odpowiedzialność osoby trzeciej za zaległości podatkowe
Najważniejsze:
  • Odpowiedzialność osoby trzeciej jest wyjątkiem: organ musi wskazać konkretny przepis Ordynacji podatkowej i wykazać przesłanki dotyczące właśnie tej osoby.
  • O odpowiedzialności organ orzeka w decyzji. Od decyzji pierwszej instancji odwołanie wnosi się co do zasady w ciągu 14 dni od doręczenia, za pośrednictwem organu, który ją wydał.
  • Egzekucja z majątku osoby trzeciej może rozpocząć się dopiero w warunkach określonych w art. 108 § 4 Ordynacji podatkowej, w szczególności po bezskuteczności egzekucji z majątku podatnika albo w innych wskazanych tam sytuacjach.
  • Co do zasady decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej nie można wydać po 5 latach od końca roku, w którym powstała zaległość; dla niektórych szczególnych przypadków VAT art. 118 przewiduje termin 3-letni.
  • Zakres odpowiedzialności bywa ustawowo ograniczony, np. wartością udziału w majątku wspólnym, uzyskanej korzyści albo nabytego przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części.

Postępowanie wobec osoby trzeciej nie służy automatycznemu przerzuceniu każdego długu podatnika na jego rodzinę, wspólników czy osoby zarządzające. Organ musi najpierw ustalić, czy dana osoba mieści się w jednej z kategorii wskazanych w rozdziale 15 Ordynacji podatkowej, a następnie wykazać przesłanki i zakres odpowiedzialności. Obrona powinna więc koncentrować się nie tylko na wysokości samego podatku, lecz także na tym, czy w ogóle można przypisać odpowiedzialność konkretnej osobie.

Odpowiedzialność osoby trzeciej za zaległości podatkowe – kiedy temat ma znaczenie w praktyce?

Problem pojawia się zwykle wtedy, gdy zaległość podatkowa powstała u podatnika, spółki albo przedsiębiorcy, a przepisy pozwalają skierować odpowiedzialność także do innego podmiotu. W praktyce dotyczy to m.in. rozwiedzionego małżonka, członka rodziny stale współdziałającego w działalności i odnoszącego z niej korzyści, nabywcy przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części, określonych wspólników spółek osobowych, członków organów zarządzających, likwidatorów oraz podmiotów objętych szczególnymi regulacjami VAT.

Nie należy mieszać tej procedury z działaniami kierowanymi bezpośrednio do podatnika. Jeżeli urząd zabezpiecza należność na jego majątku jeszcze przed zakończeniem sporu, osobnym zagadnieniem jest zabezpieczenie majątku podatnika przez urząd skarbowy. Innym instrumentem jest blokada konta bankowego przez urząd skarbowy. Te środki mają inne podstawy, przesłanki i tryb niż decyzja o odpowiedzialności osoby trzeciej.

Jeżeli sprawa dotyczy osoby pełniącej funkcję w zarządzie spółki kapitałowej, trzeba dodatkowo zbadać szczególne przesłanki z art. 116 Ordynacji podatkowej. Szersze omówienie tego wątku zawiera artykuł o odpowiedzialności członka zarządu za długi spółki; tutaj omawiamy go tylko w zakresie koniecznym do zrozumienia całego mechanizmu odpowiedzialności osoby trzeciej.

W pierwszej kolejności ustal, w jakiej roli organ chce przypisać Ci odpowiedzialność. To właśnie ta kwalifikacja decyduje o tym, jakie okresy, limity i przesłanki trzeba kwestionować oraz jakie dokumenty będą najważniejsze.

Podstawa prawna i najważniejsze pojęcia

Gdzie znajdują się przepisy o osobach trzecich?

Podstawowe zasady wynikają z art. 107–119 Ordynacji podatkowej. Art. 107 stanowi, że w przypadkach i w zakresie przewidzianych w tym rozdziale osoby trzecie odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem. Oznacza to dwie rzeczy: odpowiedzialności nie można domniemywać, a jej zakres zawsze trzeba odczytać łącznie z przepisem dotyczącym konkretnej kategorii osoby trzeciej.

Solidarność oznacza, że po spełnieniu ustawowych warunków odpowiedzialność osoby trzeciej dotyczy tego samego długu w zakresie określonym decyzją. Nie oznacza jednak, że organ może pominąć zasady kolejności egzekucji: art. 108 § 4 uzależnia wszczęcie egzekucji wobec osoby trzeciej od wcześniejszego wystąpienia jednej z sytuacji wskazanych w tym przepisie po stronie podatnika. Zapłata długu przez jednego z podmiotów zmniejsza należność publicznoprawną, natomiast ewentualne rozliczenia między współodpowiedzialnymi osobami są odrębną kwestią.

Zaległością podatkową jest co do zasady podatek niezapłacony w terminie, a także m.in. niezapłacona w terminie zaliczka lub rata podatku. Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, odpowiedzialność osoby trzeciej może obejmować także elementy wskazane w art. 107 § 2, w tym odsetki za zwłokę i koszty postępowania egzekucyjnego.

Mechanizm ten może dotyczyć zaległości wynikających z różnych ustaw podatkowych, m.in. PIT, CIT, VAT, PCC oraz podatku od spadków i darowizn. To ustawa dotycząca konkretnego podatku określa powstanie i wysokość podstawowego zobowiązania, natomiast przeniesienie odpowiedzialności na osobę trzecią następuje przede wszystkim według Ordynacji podatkowej. W VAT występują ponadto szczególne konstrukcje, do których odsyłają m.in. art. 117b, art. 117ba i art. 117c Ordynacji podatkowej.

Najczęstsze kategorie osób trzecich

Kategoria Podstawa Co trzeba sprawdzić
Rozwiedziony małżonek podatnika art. 110 czy zobowiązania powstały w czasie wspólności majątkowej i jaka jest wartość udziału w majątku wspólnym
Członek rodziny współdziałający w działalności art. 111 stałe współdziałanie, okres zaległości i faktycznie uzyskane korzyści
Nabywca przedsiębiorstwa lub ZCP art. 112 należyta staranność, zaświadczenie z art. 306g, data nabycia i wartość przedsiębiorstwa lub ZCP
Wspólnik spółki cywilnej, jawnej, partnerskiej albo komplementariusz art. 115 status wspólnika i terminy płatności zaległości przypadające na okres uczestnictwa
Członek zarządu określonej spółki kapitałowej art. 116 bezskuteczność egzekucji wobec spółki, okres pełnienia funkcji i ustawowe przesłanki uwalniające od odpowiedzialności
Członek organu zarządzającego innej osoby prawnej lub likwidator art. 116a–116b rodzaj podmiotu, czas pełnienia funkcji i okres powstania zaległości

Lista ustawowa jest szersza niż powyższe przykłady. Dlatego decyzję trzeba czytać od podstawy prawnej, a nie od ogólnego przekonania, że ktoś jest osobą powiązaną z podatnikiem. Sam udział w spółce kapitałowej, samo pokrewieństwo czy wykonywanie usług księgowych nie tworzą jeszcze odpowiedzialności osoby trzeciej bez przepisu, który przewiduje taki skutek.

Warunki, przesłanki i wyjątki

Organ musi wykazać podstawę odpowiedzialności

W każdej sprawie trzeba przeprowadzić kilka odrębnych testów. Po pierwsze, czy istnieje zaległość podatkowa podmiotu pierwotnie zobowiązanego. Po drugie, czy dana osoba należy do kategorii wskazanej w konkretnym przepisie. Po trzecie, czy zachodzi wymagany związek czasowy i faktyczny, np. pełnienie funkcji, okres wspólności majątkowej albo stałe współdziałanie w działalności. Po czwarte, trzeba ustalić ustawowy limit odpowiedzialności oraz wszystkie wyłączenia.

Przykładowo art. 111 ogranicza odpowiedzialność członka rodziny do wysokości uzyskanych korzyści. Art. 110 ogranicza odpowiedzialność rozwiedzionego małżonka do wartości przypadającego mu udziału w majątku wspólnym. Art. 112 ogranicza odpowiedzialność nabywcy do wartości nabytego przedsiębiorstwa albo jego zorganizowanej części.

Nabycie przedsiębiorstwa – znaczenie należytej staranności i zaświadczenia

Aktualny art. 112 dotyczy nabywcy przedsiębiorstwa albo jego zorganizowanej części. Przepis nie ustanawia obecnie ogólnej odpowiedzialności nabywcy pojedynczego składnika majątku tylko dlatego, że ma on znaczną wartość. To ważne, ponieważ w obrocie nadal można spotkać opracowania oparte na dawnym brzmieniu regulacji.

Nabywca może uwolnić się od odpowiedzialności, jeżeli przy zachowaniu należytej staranności nie mógł wiedzieć o zaległościach. Szczególne znaczenie ma zaświadczenie o wysokości zaległości zbywającego wydawane na podstawie art. 306g. Nabywca może wystąpić o nie za zgodą zbywającego. Zgodnie z art. 112 § 6 nabywca nie odpowiada za zaległości niewykazane w takim zaświadczeniu. Jeżeli jednak od wydania zaświadczenia do zbycia minie więcej niż 30 dni, art. 112 § 7 przewiduje odpowiedzialność również za wskazane w tym przepisie zaległości i należności powstałe po wydaniu zaświadczenia, a przed nabyciem.

PRZYKŁAD 1

Kupujący nabywa zorganizowaną część przedsiębiorstwa. Przed transakcją uzyskuje zaświadczenie z art. 306g, w którym nie wykazano wcześniejszej zaległości zbywcy. Co do zasady art. 112 § 6 chroni nabywcę w zakresie zaległości niewykazanej w zaświadczeniu. Jeżeli jednak strony przesuną transakcję tak, że od dnia wydania zaświadczenia do dnia zbycia upłynie ponad 30 dni, trzeba dodatkowo sprawdzić art. 112 § 7 i ewentualne zaległości powstałe w okresie między zaświadczeniem a nabyciem. Samo posiadanie starego zaświadczenia nie zamyka więc analizy.

Wyjątkiem jest też nabycie w postępowaniu egzekucyjnym albo upadłościowym: zgodnie z art. 112a odpowiedzialności z art. 112 w takim przypadku się nie stosuje.

Członek zarządu – dodatkowe przesłanki

W przypadku członków zarządu art. 116 wymaga m.in. bezskuteczności egzekucji z majątku spółki. Ustawa przewiduje też okoliczności, których wykazanie może uwolnić członka zarządu od odpowiedzialności, związane m.in. z właściwym czasem podjęcia działań upadłościowych lub restrukturyzacyjnych, brakiem winy albo wskazaniem mienia spółki pozwalającego zaspokoić zaległości w znacznej części. Odpowiedzialność jest ponadto związana z okresem pełnienia funkcji i terminami płatności zobowiązań.

PRZYKŁAD 2

Członek zarządu skutecznie złożył rezygnację w styczniu, a termin płatności zobowiązania podatkowego spółki upłynął dopiero w marcu. W sporze nie wystarczy sprawdzić samej daty późniejszej aktualizacji wpisu w KRS. Trzeba ustalić rzeczywisty okres pełnienia funkcji i zgromadzić dokumenty potwierdzające skuteczność oraz datę rezygnacji, ponieważ art. 116 § 2 wiąże odpowiedzialność z terminami płatności przypadającymi w czasie pełnienia obowiązków.

Urząd chce przenieść na Ciebie cudze zaległości podatkowe?

Prawnik sprawdzi przesłanki odpowiedzialności członka zarządu, wspólnika, członka rodziny lub nabywcy oraz pomoże wykazać okoliczności wyłączające obowiązek zapłaty.

Wyślij sprawę do bezpłatnej wyceny ›

Opisanie sprawy i wycena są bezpłatne • Dopiero później decydujesz, czy zamawiasz poradę

Procedura albo sposób postępowania krok po kroku

Krok 1: ustal etap sprawy i podstawę prawną

Inaczej działa się po zawiadomieniu o wszczęciu postępowania, a inaczej po doręczeniu decyzji. Z zawiadomienia lub decyzji wypisz: organ, przepis wskazujący kategorię osoby trzeciej, podatnika lub spółkę, rodzaj podatku, okres zaległości, kwotę główną, odsetki, koszty oraz daty, na których organ opiera odpowiedzialność.

O odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej organ orzeka w drodze decyzji na podstawie art. 108 § 1. Postępowanie nie może zostać wszczęte przed zdarzeniami wskazanymi w art. 108 § 2–3a. W zależności od rodzaju sprawy może to być m.in. upływ terminu płatności, doręczenie odpowiedniej decyzji dotyczącej zobowiązania albo etap egzekucyjny przewidziany w ustawie.

Krok 2: przejrzyj akta i sprawdź, co organ już udowodnił

Nie zakładaj, że uzasadnienie pisma odzwierciedla cały materiał dowodowy. W postępowaniu podatkowym organ ma obowiązek podjąć niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a strona powinna mieć zapewniony czynny udział w postępowaniu. W praktyce warto przejrzeć akta i ustalić, na jakich dokumentach organ opiera istnienie zaległości, Twój status oraz zakres odpowiedzialności.

Krok 3: złóż dowody dotyczące własnych przesłanek odpowiedzialności

Najczęstszy błąd to ograniczenie obrony do sporu o wysokość podatku. W sprawie osoby trzeciej równie ważne są dowody dotyczące jej własnej sytuacji: daty pełnienia funkcji, wartości uzyskanej korzyści, zakresu współdziałania, daty nabycia przedsiębiorstwa, należytej staranności, wartości majątku, przebiegu egzekucji czy przesłanek uwalniających od odpowiedzialności.

Krok 4: odnieś się do materiału przed wydaniem decyzji

Jeżeli organ wyznacza termin na wypowiedzenie się co do zebranego materiału, wykorzystaj go. Wskaż nie tylko, z czym się nie zgadzasz, lecz także który konkretnie element ustawowej przesłanki nie został wykazany oraz jaki dowód temu przeczy. Jeżeli potrzebny jest dodatkowy dowód, złóż wniosek dowodowy możliwie wcześnie i wyjaśnij, jaką okoliczność ma potwierdzić.

Krok 5: po decyzji policz 14 dni na odwołanie

Odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji wnosi się co do zasady w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Kieruje się je do właściwego organu odwoławczego, ale składa za pośrednictwem organu, który wydał decyzję. Zgodnie z art. 222 odwołanie powinno zawierać zarzuty przeciw decyzji, określać istotę i zakres żądania oraz wskazywać dowody uzasadniające to żądanie.

W sprawach prowadzonych przez organy Krajowej Administracji Skarbowej organem odwoławczym jest najczęściej dyrektor izby administracji skarbowej, ale właściwość zależy od tego, kto wydał decyzję. Przy podatkach samorządowych układ organów jest inny, a odwołania mogą trafiać do samorządowego kolegium odwoławczego. Zawsze sprawdź pouczenie w konkretnej decyzji.

Po odwołaniu możliwe są różne rozstrzygnięcia. Organ pierwszej instancji może uwzględnić odwołanie w całości w trybie art. 226 i wydać nową decyzję. Organ odwoławczy może m.in. utrzymać decyzję w mocy, uchylić ją w całości albo części i rozstrzygnąć sprawę w odpowiednim zakresie, umorzyć postępowanie albo – gdy zachodzą ustawowe przesłanki – uchylić decyzję i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia. Dlatego żądanie w odwołaniu powinno odpowiadać wadzie, którą rzeczywiście zarzucasz decyzji.

Krok 6: sprawdź wykonalność i ewentualną egzekucję

Nieostateczna decyzja nakładająca obowiązek podlegający egzekucji administracyjnej co do zasady nie podlega wykonaniu, chyba że nadano jej rygor natychmiastowej wykonalności na warunkach z art. 239b. Niezależnie od tego art. 108 § 4 ustanawia dodatkową regułę dotyczącą osoby trzeciej: egzekucja zobowiązania wynikającego z decyzji wobec niej może zostać wszczęta dopiero, gdy egzekucja z majątku podatnika okazała się w całości lub części bezskuteczna, odstąpiono od czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych albo nie przystąpiono do egzekucji z powodu uprawdopodobnionego braku możliwości uzyskania kwoty przewyższającej koszty egzekucyjne.

Jeżeli decyzja drugiej instancji jest niekorzystna, kolejnym środkiem jest co do zasady skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Termin wynosi 30 dni od doręczenia rozstrzygnięcia, a skargę wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie jest przedmiotem skargi.

Checklista przed odpowiedzią na pismo lub odwołaniem:
  • Sprawdź dokładny artykuł, na podstawie którego organ uznaje Cię za osobę trzecią, oraz czy rzeczywiście należysz do wskazanej kategorii.
  • Ustal datę powstania zaległości, termin jej płatności i okres, z którym przepis wiąże Twoją odpowiedzialność.
  • Policz ustawowy limit odpowiedzialności, jeżeli przepis go przewiduje, i porównaj go z kwotą wskazaną przez organ.
  • Zabezpiecz dowody dotyczące funkcji, współdziałania, korzyści, nabycia przedsiębiorstwa, majątku albo innych przesłanek właściwych dla Twojej sytuacji.
  • Sprawdź, czy organ zachował termin z art. 118 na wydanie decyzji oraz datę jej doręczenia.
  • Jeżeli decyzja została już doręczona, policz 14-dniowy termin odwoławczy i nie czekaj z przygotowaniem zarzutów do ostatniego dnia.
  • W odwołaniu wskaż konkretny zakres żądania, zarzuty oraz dowody; samo stwierdzenie, że decyzja jest niesprawiedliwa, nie spełnia wymogów art. 222.
  • Zachowaj dowód złożenia pisma i potwierdzenie jego doręczenia do organu.

Dokumenty, dowody i rozliczenia

Nie istnieje jedna uniwersalna lista załączników obowiązkowych dla każdej osoby trzeciej. Odwołanie nie ma urzędowego formularza, ale musi spełniać wymagania art. 222 Ordynacji podatkowej. Jeżeli działa pełnomocnik szczególny, stosuje się aktualny formularz PPS-1; pełnomocnictwo ogólne PPO-1 co do zasady zgłasza się elektronicznie do Centralnego Rejestru Pełnomocnictw Ogólnych. Dokument pełnomocnictwa trzeba dołączyć lub ujawnić zgodnie z właściwym trybem, chyba że umocowanie jest już skuteczne i dostępne organowi. Pozostałe dokumenty dobiera się do konkretnej przesłanki, którą chcesz wykazać lub podważyć.

Dokument lub dowód Znaczenie Co może wykazać
Odwołanie zawierające elementy z art. 222 Obowiązkowe, jeżeli zaskarżasz decyzję zarzuty, istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające żądanie
PPS-1 lub informacja o skutecznym pełnomocnictwie ogólnym Obowiązkowe, gdy działasz przez pełnomocnika i umocowanie nie wynika już z akt lub CRPO umocowanie osoby podpisującej i składającej pisma
Decyzja, zawiadomienie o wszczęciu postępowania, potwierdzenie doręczenia Kluczowe podstawę sprawy, zakres żądania organu, początek biegu terminów
Deklaracje, zeznania, JPK, ewidencje i księgi Zależnie od sporu okres i źródło zaległości, rozliczenia podatnika, zgodność kwot z dokumentacją
Faktury, umowy i aneksy Najczęściej pomocne przebieg transakcji, zakres współpracy, przedmiot nabycia, moment powstania należności
Wyciągi bankowe i potwierdzenia przelewów Często kluczowe uzyskanie lub brak korzyści, faktyczne przepływy środków, zapłatę określonych należności
Uchwały, oświadczenia o rezygnacji, dane z KRS, umowy spółki Kluczowe przy odpowiedzialności funkcyjnej okres pełnienia funkcji lub status wspólnika
Dokumenty upadłościowe, restrukturyzacyjne i egzekucyjne Kluczowe w wybranych sprawach moment podjęcia działań, bezskuteczność egzekucji, istnienie majątku możliwego do egzekucji
Zaświadczenie z art. 306g i dokumentacja badania przedsiębiorstwa Kluczowe dla nabywcy przedsiębiorstwa lub ZCP zakres ujawnionych zaległości i zachowanie należytej staranności
Interpretacje podatkowe i korespondencja z urzędem Pomocne zależnie od sprawy kontekst rozliczeń, sposób przedstawienia stanu faktycznego, przebieg kontaktów z organem; zakres ochrony interpretacji trzeba ocenić odrębnie

Nie ma obowiązku mechanicznego dołączania do odwołania wszystkich deklaracji, faktur czy wyciągów bankowych. Jeżeli jednak dany dokument ma wykazać okoliczność sporną, warto go złożyć albo jednoznacznie wskazać jako dowód i wyjaśnić jego znaczenie. Gdy dokument znajduje się już w aktach organu, wskaż jego datę, nazwę i miejsce w materiale sprawy zamiast tworzyć nieczytelny duplikat dokumentacji.

Jeżeli spór dotyczy limitu odpowiedzialności, potrzebne mogą być również dokumenty wyceny. Przy rozwiedzionym małżonku istotne będą orzeczenie o rozwodzie lub separacji i dokumenty pozwalające ustalić wartość udziału w majątku wspólnym. Przy członku rodziny współdziałającym w działalności ważne będą dowody pokazujące rzeczywisty charakter współpracy oraz wartość korzyści, a nie samo formalne pokrewieństwo.

W pismach procesowych nie ograniczaj się do załączania pliku bez komentarza. Przy każdym ważnym dowodzie wskaż, jaką konkretną okoliczność ma potwierdzić. Zachowuj urzędowe poświadczenia odbioru, dowody nadania i potwierdzenia e-Doręczeń, bo w sporze o termin mogą być równie ważne jak dokumenty merytoryczne.

Ważne: Jeżeli odpowiedzialność ma obejmować znaczną kwotę albo zależy od kilku dat i zdarzeń, przed złożeniem odwołania warto zestawić chronologicznie dokumenty i przypisać je do każdej przesłanki ustawowej. Pozwala to wychwycić brak dowodu, błędny okres lub przekroczenie limitu odpowiedzialności jeszcze przed zakończeniem postępowania.

Terminy, koszty i najważniejsze ryzyka

Najważniejsze terminy

Czynność lub zdarzenie Termin Praktyczne znaczenie
Odwołanie od decyzji pierwszej instancji 14 dni od doręczenia decyzji termin licz od skutecznego doręczenia; odwołanie składa się przez organ, który wydał decyzję
Zapłata zobowiązania wynikającego z decyzji wobec osoby trzeciej co do zasady 14 dni od doręczenia decyzji wynika z odpowiedniego stosowania art. 47 § 1 na podstawie art. 109 § 1; wykonalność decyzji i możliwość egzekucji trzeba oceniać odrębnie
Wydanie decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej zasadniczo 5 lat od końca roku, w którym powstała zaległość art. 118 § 1 przewiduje szczególne 3-letnie terminy dla przypadków z art. 117b § 1 i art. 117c
Przedawnienie zobowiązania wynikającego z decyzji 3 lata od końca roku, w którym doręczono decyzję trzeba uwzględnić ustawowe zasady zawieszenia i przerwania biegu terminu
Skarga do WSA co do zasady 30 dni od doręczenia zaskarżonego rozstrzygnięcia skargę wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie jest zaskarżane

Termin z art. 118 § 1 dotyczy wydania decyzji o odpowiedzialności, natomiast art. 118 § 2 reguluje przedawnienie zobowiązania już wynikającego z doręczonej decyzji. To dwa różne mechanizmy i nie wolno ich liczyć w ten sam sposób.

Koszty

Samo wniesienie odwołania w postępowaniu podatkowym nie wiąże się z wpisem sądowym. Jeżeli działa pełnomocnik szczególny na formularzu PPS-1, co do zasady należy uwzględnić opłatę skarbową od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł, chyba że ma zastosowanie zwolnienie.

Według aktualnej informacji Ministerstwa Finansów wnioski o zaświadczenia składane przez e-Urząd Skarbowy lub aplikację eUS są zwolnione z opłaty skarbowej. Przy wniosku papierowym albo przez e-Doręczenia opłata wynosi obecnie 21 zł za zaświadczenie o niezaleganiu lub stanie zaległości oraz 17 zł za pozostałe wymienione przez Ministerstwo Finansów zaświadczenia. Przy zaświadczeniu potrzebnym do transakcji z art. 112 trzeba dobrać właściwy rodzaj dokumentu do żądanej treści. Odrębne koszty mogą dotyczyć wycen, opinii albo pomocy profesjonalnego pełnomocnika.

Skarga do WSA podlega wpisowi. Gdy przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna, wpis stosunkowy według obowiązującego rozporządzenia wynosi: do 10 000 zł – 4% wartości, nie mniej niż 100 zł; powyżej 10 000 zł do 50 000 zł – 3%, nie mniej niż 400 zł; powyżej 50 000 zł do 100 000 zł – 2%, nie mniej niż 1500 zł; powyżej 100 000 zł – 1%, nie mniej niż 2000 zł i nie więcej niż 100 000 zł.

Najważniejsze ryzyka

  • Przegapienie 14 dni na odwołanie. Nawet mocne argumenty merytoryczne mogą nie zostać rozpoznane w zwykłym trybie, jeżeli środek zaskarżenia jest spóźniony.
  • Brak rozdzielenia długu podatnika od własnych przesłanek odpowiedzialności. Osoba trzecia powinna badać oba poziomy sprawy.
  • Przyjęcie błędnego limitu. W niektórych kategoriach odpowiedzialność jest ograniczona wartością korzyści, udziału albo majątku.
  • Opieranie się na nieaktualnym stanie prawnym. Szczególnie przy nabyciu przedsiębiorstwa trzeba uważać na dawne reguły dotyczące poszczególnych składników majątku.
  • Brak dowodu daty. Przy odpowiedzialności członka zarządu, wspólnika, byłego małżonka czy nabywcy kilka dni różnicy może zdecydować o objęciu konkretnej zaległości odpowiedzialnością.
  • Zignorowanie rygoru natychmiastowej wykonalności. Nieostateczna decyzja co do zasady nie jest wykonywana, ale nadanie rygoru zmienia sytuację i wymaga szybkiej reakcji.
PRZYKŁAD 3

Po rozwodzie organ chce przypisać byłemu małżonkowi 300 000 zł zaległości wynikającej z zobowiązań powstałych w czasie wspólności majątkowej. Jeżeli wartość udziału przypadającego byłemu małżonkowi w majątku wspólnym wynosi 180 000 zł, art. 110 co do zasady ogranicza odpowiedzialność do tej wartości. Dodatkowo trzeba oddzielić odsetki i koszty egzekucyjne powstałe po uprawomocnieniu się rozwodu, ponieważ art. 110 wyłącza je z tego zakresu.

Jeżeli po wydaniu decyzji zapłata jednorazowa jest niemożliwa, można dodatkowo zbadać możliwość ulgi w spłacie. Art. 67c § 2 przewiduje odpowiednie stosowanie przepisów o ulgach z art. 67a i 67b do należności przypadających od osób trzecich. Wniosek o ulgę nie zastępuje jednak odwołania od decyzji i nie powinien być traktowany jako przyznanie prawidłowości wszystkich ustaleń organu bez wcześniejszej oceny sprawy.

Najczęstsze błędy

  • Założenie, że pokrewieństwo wystarcza. Członek rodziny odpowiada tylko w warunkach przewidzianych w art. 111, m.in. gdy stale współdziałał w działalności i osiągał z niej korzyści.
  • Mylenie wspólnika z członkiem zarządu. Art. 115 i art. 116 dotyczą innych kategorii osób i mają inne przesłanki.
  • Bronienie się wyłącznie argumentem, że podatnik nie ma pieniędzy. Brak majątku podatnika może mieć znaczenie dla egzekucji lub konkretnej przesłanki, ale nie zastępuje analizy własnej podstawy odpowiedzialności.
  • Przedstawienie samych twierdzeń bez dokumentów. Jeżeli sporna jest data rezygnacji, wartość korzyści, zakres współdziałania czy moment nabycia przedsiębiorstwa, trzeba wskazać dowody odnoszące się dokładnie do tych faktów.
  • Niepoliczenie terminu z art. 118. Organ nie może wydać decyzji po upływie ustawowego terminu, ale jego początek zależy od rodzaju odpowiedzialności.
  • Traktowanie zaświadczenia z art. 306g jako bezterminowego. Przy transakcji odsuniętej o ponad 30 dni trzeba ponownie ocenić skutki art. 112 § 7.
  • Brak precyzyjnego żądania w odwołaniu. Trzeba wskazać, czy żądasz uchylenia decyzji w całości lub części, zmiany rozstrzygnięcia czy innego rozstrzygnięcia dopuszczalnego w danej sytuacji, i powiązać żądanie z zarzutami oraz dowodami.

FAQ

Czy urząd może obciążyć mnie cudzym podatkiem tylko dlatego, że jestem członkiem rodziny podatnika?

Nie. Pokrewieństwo samo w sobie nie wystarcza. Dla odpowiedzialności z art. 111 organ musi wykazać m.in. stałe współdziałanie z podatnikiem w prowadzeniu działalności gospodarczej, związek zaległości z tą działalnością i uzyskanie korzyści. Odpowiedzialność jest ograniczona do wysokości tych korzyści.

Czy członek zarządu zawsze odpowiada za podatki spółki?

Nie. Art. 116 wymaga spełnienia szczególnych przesłanek, w tym bezskuteczności egzekucji z majątku spółki, i przewiduje okoliczności pozwalające członkowi zarządu uwolnić się od odpowiedzialności. Trzeba też sprawdzić, czy termin płatności konkretnego zobowiązania przypadał w okresie pełnienia funkcji.

Czy odpowiedzialność może obejmować odsetki i koszty egzekucyjne?

Co do zasady art. 107 § 2 obejmuje również odsetki za zwłokę i koszty postępowania egzekucyjnego, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej. Dla niektórych kategorii osób trzecich ustawa wprowadza wyłączenia, dlatego trzeba sprawdzić przepis szczególny właściwy dla danej osoby.

Ile mam czasu na odwołanie od decyzji?

Co do zasady 14 dni od doręczenia decyzji pierwszej instancji. Odwołanie kieruje się do organu odwoławczego, ale wnosi za pośrednictwem organu, który wydał decyzję. Powinno zawierać zarzuty, zakres żądania i dowody.

Czy urząd może od razu prowadzić egzekucję z mojego majątku?

Nie automatycznie. Nieostateczna decyzja co do zasady nie podlega wykonaniu, chyba że nadano jej rygor natychmiastowej wykonalności. Ponadto art. 108 § 4 uzależnia wszczęcie egzekucji wobec osoby trzeciej od wcześniejszej bezskuteczności egzekucji z majątku podatnika albo innych sytuacji wyraźnie wskazanych w tym przepisie.

Po jakim czasie organ nie może już wydać decyzji wobec osoby trzeciej?

Zasadniczo po upływie 5 lat od końca roku kalendarzowego, w którym powstała zaległość. Art. 118 § 1 przewiduje jednak szczególne 3-letnie terminy dla przypadków wskazanych w art. 117b § 1 i art. 117c. Daty trzeba liczyć według właściwej podstawy prawnej.

Czy kupno pojedynczej maszyny od zadłużonego przedsiębiorcy powoduje odpowiedzialność z art. 112?

Nie na podstawie samego art. 112 tylko dlatego, że maszyna ma wysoką wartość. Aktualne brzmienie tego przepisu dotyczy nabycia przedsiębiorstwa albo zorganizowanej części przedsiębiorstwa. Trzeba jednak osobno sprawdzić, czy konkretna transakcja rzeczywiście dotyczy wyłącznie pojedynczego składnika oraz czy inne przepisy nie mają zastosowania.

Jakie dokumenty powinienem przygotować jako pierwsze?

Najpierw decyzję lub zawiadomienie o wszczęciu postępowania wraz z potwierdzeniem doręczenia. Następnie dokumenty właściwe dla Twojej roli: np. KRS i dokumenty rezygnacji, umowy nabycia przedsiębiorstwa i zaświadczenie z art. 306g, dokumenty dotyczące majątku wspólnego, wyciągi bankowe, faktury, ewidencje, deklaracje oraz korespondencję z urzędem.

Podsumowanie

Jeżeli organ chce obciążyć Cię zaległością innej osoby lub spółki, nie zaczynaj od ogólnego sporu z fiskusem. Najpierw ustal konkretny przepis odpowiedzialności, okres objęty decyzją, ustawowy limit i datę doręczenia. Następnie przypisz każdy element wymagany przez ten przepis do dokumentu, który go potwierdza albo podważa.

Gdy decyzja pierwszej instancji została już doręczona, priorytetem jest 14-dniowy termin na odwołanie. Sprawdź też termin z art. 118, wykonalność decyzji i warunki wszczęcia egzekucji wobec osoby trzeciej. Ostateczna ocena zależy od treści decyzji, dokumentów i chronologii zdarzeń, dlatego w sprawach o znaczną kwotę warto przeanalizować akta przed sformułowaniem zarzutów.

Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?

Opisz swoją sprawę prawnikowi ›

Wycena zwykle w ciągu 1 godziny
Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje

Źródła

  • Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, w szczególności art. 51, art. 67c, art. 107–119, art. 220–223, art. 239a–239b i art. 306g; tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 622 z późn. zm.
  • Ustawa z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w szczególności art. 53–54; tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm.
  • Rozporządzenie Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. z 2021 r. poz. 535.
  • Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych – tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. z 2026 r. poz. 592 z późn. zm.; ustawa z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych – tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. z 2026 r. poz. 554 z późn. zm.
  • Ustawa z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług – tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. z 2025 r. poz. 775 z późn. zm.
  • Ustawa z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych – tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. z 2026 r. poz. 191 z późn. zm.; ustawa z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn – tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. z 2026 r. poz. 478 z późn. zm.
  • Ministerstwo Finansów, podatki.gov.pl – aktualne informacje o pełnomocnictwach podatkowych, formularzach PPS-1 i PPO-1 oraz opłacie skarbowej od pełnomocnictwa szczególnego.

Stan prawny: 12 sierpnia 2026 r.

Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie?

Opisz sytuację i prześlij dokumenty, jeśli są istotne. Samo wysłanie sprawy do wyceny jest bezpłatne i do niczego nie zobowiązuje.

Zapytaj prawnika - porady prawne online

Dlaczego warto?Numer telefonu pozwoli na kontakt
w przypadku podania nieprawidłowego emaila.
Otrzymasz SMS o wycenie i przygotowaniu
głównej odpowiedzi, a także w przypadku
problemów technicznych. Wiele razy podany
numer pomógł szybciej rozwiązać problem.

Zgadzam się na przesyłanie informacji handlowych przez administratora na podany e-mail zgodnie z ustawą z 18.07.02 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (t. j. Dz. U. 2017 poz. 1219, z późn. zm.).

  Wycenę wyślemy do 1 godziny
* W dni robocze w godzinach od 7 do 20.
* W weekendy i święta do 2 godzin.

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Pracujemy 7 dni w tygodniu

Zobacz również

Pomoc prawna online

Masz problem prawny?

Opisz swoją sytuację i dołącz dokumenty. Prawnik przeanalizuje sprawę, a wycenę otrzymasz bezpłatnie.

  • indywidualna analiza sprawy
  • możliwość przesłania dokumentów
  • bezpłatna wycena pomocy prawnej
Opisz swoją sprawę

Zapytaj prawnika

Opisz swoją sprawę. Otrzymasz bezpłatną i niezobowiązującą wycenę pomocy prawnej.

Załączniki opcjonalnie
Nie wybrano pliku
Dodaję kolejny plik +

Zgadzam się na przesyłanie informacji handlowych przez administratora na podany e-mail zgodnie z ustawą z 18.07.02 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (t. j. Dz. U. 2017 poz. 1219, z późn. zm.).

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje! Wycenę wyślemy zwykle do 1 godziny