Czy trzeba odrzucić spadek po zmarłym wujku?

Masz podobny problem prawny?

Opisz sprawę i otrzymaj wycenę porady od prawnika. Samo zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.

Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Pracujemy 7 dni w tygodniu

Termin odrzucenia spadku po wujku

Zgodnie z art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego oświadczenie o przyjęciu albo o odrzuceniu spadku można złożyć w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku. W praktyce oznacza to, że termin nie zawsze biegnie od dnia śmierci wujka. Jeżeli dana osoba dziedziczy dopiero po tym, jak spadek odrzucą wcześniejsi spadkobiercy, jej termin zaczyna biec od chwili, gdy dowie się, że właśnie na nią przeszła kolej dziedziczenia.

Przy dziedziczeniu po wujku trzeba najpierw ustalić, kto dziedziczy przed Panią. Jeżeli wujek nie zostawił małżonka, dzieci, wnuków ani rodziców, do dziedziczenia mogą dojść jego rodzeństwo, a gdy rodzeństwo nie żyje albo odrzuci spadek — zstępni rodzeństwa, czyli np. siostrzeńcy i bratankowie. Warto więc sprawdzić kolejność dziedziczenia ustawowego, bo od niej zależy, czy i kiedy Pani oraz Pani dzieci możecie być powołani do spadku.

Czym innym niż odrzucenie spadku jest niegodność dziedziczenia, która może prowadzić do wyłączenia spadkobiercy od dziedziczenia, ale wymaga odrębnych przesłanek i nie zastępuje złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku.

Samo odrzucenie spadku po mamie nie oznacza automatycznie, że nie może Pani dziedziczyć po wujku. To są dwa odrębne spadki. Jeżeli Pani mama, jako siostra zmarłego wujka, nie żyje, Pani może wejść w jej miejsce jako jej zstępna. Jeżeli następnie Pani odrzuci spadek po wujku, do dziedziczenia mogą zostać powołane Pani dzieci. Od samego powołania do dziedziczenia trzeba odróżnić zachowek od darowizny, który dotyczy roszczeń osób uprawnionych po śmierci spadkodawcy.

Brak złożenia oświadczenia w terminie 6 miesięcy oznacza obecnie przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Odpowiedzialność za długi spadkowe jest wtedy co do zasady ograniczona do wartości stanu czynnego spadku, ale nie oznacza to braku formalności ani całkowitego braku ryzyka. Wierzyciele nadal mogą dochodzić zapłaty, a spadkobierca może potrzebować wykazu albo spisu inwentarza.

Odrzucenie spadku dopiero wtedy, gdy przychodzi Twoja kolej

Bardzo ważne jest, aby nie składać oświadczenia zbyt wcześnie. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 19 października 2018 r., sygn. akt III CZP 36/18, wskazał, że złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku przez osobę, wobec której nie rozpoczął jeszcze biegu termin z art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego, jest bezskuteczne.

Jeżeli więc przed Panią dziedziczy np. rodzeństwo wujka albo inne osoby z wcześniejszej grupy, Pani termin zacznie biec dopiero wtedy, gdy dowie się Pani, że osoby te nie chcą albo nie mogą dziedziczyć. Najczęściej będzie to dzień, w którym dowiedziała się Pani o skutecznym odrzuceniu spadku przez wcześniejszego spadkobiercę.

W podobnych sprawach warto zebrać dokumenty potwierdzające kolejność zdarzeń: akty stanu cywilnego, informacje o odrzuceniu spadku przez wcześniejszych spadkobierców, ewentualne pisma z sądu oraz dane sądu spadku. Pozwala to ustalić, czy termin już biegnie i dla kogo.

Złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku

Oświadczenie o odrzuceniu spadku można złożyć przed notariuszem albo przed sądem. Zgodnie z art. 640 Kodeksu postępowania cywilnego oświadczenie może być złożone przed notariuszem lub w sądzie rejonowym, w którego okręgu znajduje się miejsce zamieszkania albo pobytu składającego oświadczenie. Oświadczenie można też złożyć w sądzie spadku, czyli co do zasady w sądzie ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy.

Dla zachowania terminu 6 miesięcy wystarczy, aby przed jego upływem został złożony do sądu wniosek o odebranie oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku. To istotne, gdy termin jest bliski, a nie ma już możliwości szybkiego umówienia notariusza.

Jeżeli mieszkasz za granicą, możesz skorzystać z pomocy polskiego konsula. Konsul może przyjąć oświadczenie albo poświadczyć podpis pod oświadczeniem, które następnie trzeba przesłać do właściwego sądu spadku w Polsce. W sprawach prowadzonych z Niemiec należy sprawdzić wymagania właściwego terytorialnie urzędu konsularnego RP, w szczególności listę dokumentów, sposób rezerwacji wizyty i aktualną opłatę konsularną.

Pełną procedurę, dokumenty i praktyczne kroki omawia osobny poradnik: jak odrzucić spadek po krewnym.

Odrzucenie spadku w imieniu małoletnich dzieci

Jeżeli rodzic odrzuca spadek, jego udział może przejść na dzieci. Wtedy trzeba rozważyć odrzucenie spadku również w imieniu małoletnich. Od 15 listopada 2023 r. nie w każdej takiej sytuacji potrzebna jest zgoda sądu opiekuńczego.

Jeżeli dziecko jest powołane do dziedziczenia wskutek wcześniejszego odrzucenia spadku przez rodzica, a odrzucenie spadku w imieniu dziecka jest oczywiście zgodne z jego dobrem, rodzic może złożyć oświadczenie w imieniu dziecka bez zezwolenia sądu opiekuńczego. W typowej sytuacji dotyczy to spadku zadłużonego, który rodzic sam wcześniej odrzucił.

Zgoda sądu może być jednak nadal potrzebna, jeżeli sprawa nie jest jednoznaczna, rodzice nie są zgodni, jedno z rodziców nie ma pełnej władzy rodzicielskiej albo istnieją wątpliwości, czy odrzucenie spadku rzeczywiście leży w interesie dziecka. Jeżeli zezwolenie sądu jest wymagane, bieg terminu do złożenia oświadczenia ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania sądowego w tym przedmiocie.

Co zrobić w opisanej sytuacji?

W opisanym stanie faktycznym należy ustalić przede wszystkim, czy Pani mama byłaby powołana do spadku po swoim bracie oraz czy Pani wchodzi w jej miejsce jako zstępna. Jeżeli tak, odrzucenie spadku po mamie nie rozwiązuje automatycznie sprawy spadku po wujku. Może Pani być powołana do spadku po wujku z odrębnego tytułu.

Jeżeli wcześniejsi spadkobiercy po wujku skutecznie odrzucili spadek i dopiero wtedy dowiedziała się Pani, że Pani może dziedziczyć, od tej daty należy liczyć Pani 6-miesięczny termin. Po Pani odrzuceniu spadku należy osobno ocenić sytuację dzieci.

W praktyce warto podjąć następujące działania:

• ustalić ostatnie miejsce zwykłego pobytu wujka i właściwy sąd spadku,
• uzyskać informację, kto i kiedy odrzucił spadek przed Panią,
• zebrać akty stanu cywilnego potwierdzające pokrewieństwo,
• sprawdzić, czy wujek zostawił testament,
• zdecydować, czy oświadczenie złożyć u notariusza, w sądzie, czy przez konsula.

FAQ

Czy odrzucenie spadku po mamie chroni przed dziedziczeniem po wujku?

Nie zawsze. Spadek po mamie i spadek po wujku to odrębne sprawy. Jeżeli mama byłaby spadkobierczynią po swoim bracie, a nie żyje, jej dzieci mogą wejść w jej miejsce.

Od kiedy liczy się 6 miesięcy na odrzucenie spadku po wujku?

Termin liczy się od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku. Jeżeli dziedziczy dopiero po odrzuceniu spadku przez wcześniejsze osoby, termin zwykle biegnie od uzyskania informacji o tym odrzuceniu.

Czy można odrzucić spadek z wyprzedzeniem?

Nie należy tego robić. Oświadczenie złożone przed rozpoczęciem biegu terminu dla danej osoby może być bezskuteczne, jeżeli w chwili składania oświadczenia ta osoba nie była jeszcze powołana do spadku.

Czy dzieci też muszą odrzucić spadek?

Jeżeli po odrzuceniu spadku przez rodzica do dziedziczenia dochodzą jego małoletnie dzieci, trzeba ocenić złożenie oświadczenia również w ich imieniu. Od 15 listopada 2023 r. w wielu typowych sprawach nie jest już potrzebna zgoda sądu opiekuńczego, ale zależy to od konkretnej sytuacji rodzinnej i majątkowej.

Czy mieszkając w Niemczech, można odrzucić spadek po osobie z Polski?

Tak. Można skorzystać z czynności przed polskim konsulem albo złożyć oświadczenie przed właściwym organem w Polsce. Trzeba jednak dopilnować, aby dokument trafił do właściwego sądu spadku w terminie.

Podsumowanie

W sprawie spadku po wujku najważniejsze jest ustalenie kolejności dziedziczenia i daty, od której dana osoba dowiedziała się o swoim powołaniu do spadku. Odrzucenie spadku po jednym krewnym nie zawsze wyłącza dziedziczenie po innym krewnym. Jeżeli wujek miał długi, a wcześniejsi spadkobiercy odrzucili spadek, Pani oraz Pani dzieci możecie potrzebować osobnych oświadczeń.

Termin wynosi 6 miesięcy, ale dla każdego spadkobiercy może rozpocząć się w innym dniu. Oświadczenie można złożyć u notariusza, w sądzie albo — przy pobycie za granicą — z udziałem konsula. W sprawach małoletnich dzieci trzeba dodatkowo sprawdzić, czy w danym przypadku potrzebna jest zgoda sądu, czy można skorzystać z uproszczonej procedury po zmianach obowiązujących od 15 listopada 2023 r.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296

3. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59

4. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2018 r., sygn. akt III CZP 36/18

5. Informacje konsularne Gov.pl: odrzucenie lub przyjęcie spadku za granicą