Mamy 11 050 opinii naszych Klientów

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Bezczynność organu podatkowego

Nie jest wielką tajemnicą fakt, że polska administracja państwowa nie należy do najsprawniej funkcjonujących organów w Europie. Podatnicy często mogą mieć wrażenie, że załatwienie ich sprawy trwa zdecydowanie zbyt długo, a organ podatkowy niewiele robi w celu szybkiego zakończenia postępowania. Warto zatem omówić tematykę bezczynności organu podatkowego i zastanowić się, jakie środki prawne przysługują podatnikom w celu wyeliminowania tego stanu.

Bezczynność organu podatkowego

Kiedy możemy mówić o bezczynności organu podatkowego?

Ordynacja podatkowa wskazuje, że załatwienie sprawy wymagającej przeprowadzenia postępowania dowodowego powinno nastąpić bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania.

Mamy zatem wprost wskazane w przepisach terminy, w których organ podatkowy powinien zakończyć postępowanie. Co jednak istotne, nie są to terminy ostateczne, bowiem w art. 140 Ordynacji wskazano, że o każdym przypadku niezałatwienia sprawy we właściwym terminie organ podatkowy obowiązany jest zawiadomić stronę, podając przyczyny niedotrzymania terminu i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Ten sam obowiązek ciąży na organie podatkowym również w sytuacji, gdy niedotrzymanie terminu nastąpiło z przyczyn niezależnych od organu.

W rezultacie, choć mamy do czynienia z przepisem statuującym terminy na załatwienie sprawy, to organ może wyznaczyć nowy termin jej załatwienia. Podkreślmy, że wyznaczenie nowego terminu nie jest działaniem organu, które można uznać za naruszenie przepisów.

WAŻNE!

Organ podatkowy może wyznaczać kolejne terminy załatwienia sprawy. Co jednak ważne, jest obowiązany podał przyczyny niedotrzymania terminu.

Kiedy zatem możemy mówić o bezczynności? Możemy wskazać, że będzie to stan, w którym organ podatkowy nie podejmuje żadnych czynności w sprawie. Podkreślmy, że uzasadnione przedłużenie postępowania z uwagi np. na konieczność zgromadzenia dodatkowego materiału dowodowego nie może być uznane za bezczynność organu i bezpodstawne niezałatwienie sprawy w terminie. Istotna jest zatem przyczyna zwłoki.

WAŻNE!

Uzasadnione obiektywnymi przesłankami przedłużenie postępowania wraz z wyznaczeniem nowego terminu załatwienia sprawy nie kwalifikuje się jako bezczynność.

Ponaglenie bezczynnego organu podatkowego

Jeżeli organ podatkowy dopuścił się bezczynności, to pierwszym środkiem, jaki podatnik może zastosować, jest ponaglenie.

Zgodnie z art. 141 Ordynacji podatkowej na niezałatwienie sprawy we właściwym terminie stronie służy ponaglenie do organu wyższego stopnia. Organ ten, uznając ponaglenie za uzasadnione, wyznacza dodatkowy termin załatwienia sprawy oraz zarządza wyjaśnienie przyczyn i ustalenie osób winnych niezałatwienia sprawy w terminie, a w razie potrzeby podejmuje środki zapobiegające naruszaniu terminów załatwiania spraw w przyszłości. Organ stwierdza jednocześnie, czy niezałatwienie sprawy w terminie miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Wspomniane ponaglenie wnosi się bezpośrednio do organu wyższego stopnia. Przykładowo, jeżeli bezczynność ma miejsce w postępowaniu prowadzonym przez naczelnika urzędu skarbowego, to ponaglenie należy wnieść do dyrektora izby administracji skarbowej.

Warto również zwrócić uwagę, że przepis nie ustanawia żadnego terminu na wniesienie ponaglenia, co oznacza, że może być ono złożone przez podatnika w każdym przypadku wystąpienia okoliczności bezczynności.

Pozytywne rozpatrzenie ponaglenia przez organ wyższego stopnia powoduje wyznaczenie nowego terminu załatwienia sprawy oraz ustalenie przyczyn bezczynności. Organ może też podjąć czynności, które mają na celu zapobieganie kolejnym stanom bezczynności. Niestety przepisy nie precyzują, jakiego rodzaju środki może zastosować organ w tym zakresie.

WAŻNE!

Pierwszą czynnością, którą należy podjąć w przypadku bezczynności organu, jest ponaglenie.

Skarga na bezczynność organu podatkowego

Kolejnym krokiem, który może podjąć podatnik, jest wniesienie do sądu administracyjnego skargi na bezczynność.

Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów. Przy czym, jak podaje art. 53 § 2b ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. W konsekwencji nie ma możliwości wniesienia skargi do sądu bez uprzedniego złożenia ponaglenia.

Uprzednie złożenie ponaglenia jest zatem obligatoryjne przy czym samo wniesienie skargi nie zostało obwarowane żadnym terminem. Podkreśla się w związku z tym, że skarga na bezczynność może być wniesiona do WSA aż do czasu załatwienia sprawy przez organ administracji publicznej. Podkreślmy, że jest to skarga na bezczynność, a nie skarga na negatywne rozpatrzenie ponaglenia przez organ wyższego stopnia. Pamiętajmy, że skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi.

WAŻNE!

Podatnik, który wniósł ponaglenie, może w dalszej kolejności złożyć do WSA skargę na bezczynność organu.

Skutki pozytywnego rozpatrzenia skargi na bezczynność organu

Przeanalizujmy teraz, jakie są skutki pozytywnego rozpatrzenia złożonej do WSA skargi. Otóż w świetle art. 149 ustawy – sąd, uwzględniając skargę na bezczynność organu:

1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;

2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;

3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.

Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Ponadto sąd ma możliwość orzeczenia z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy tej kwoty.

WAŻNE!

Skutki uwzględnienia skargi są bardziej doniosłe niż uwzględnienia ponaglenia. Organ zostaje bowiem zobowiązany do wydania aktu (np. decyzji) w określonym terminie i dodatkowo może zostać ukarany grzywną lub obowiązkiem zapłaty na rzecz skarżącego odpowiedniej sumy pieniężnej.

Dochodzenie odszkodowania za szkodę wywołaną bezczynnością organu

Trzeba również wspomnieć, że na skutek bezczynności organu u podatnika może powstać szkoda. W zakresie powstałej szkody istnieje możliwość dochodzenia odszkodowania. Jak bowiem stanowi art. 417 § 1 Kodeksu cywilnego – za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa.

Dodatkową odpowiedzialność może ponieść również pracownik organu podatkowego. Zgodnie z brzmieniem art. 142 Ordynacji podatkowej pracownik organu podatkowego, który z nieuzasadnionych przyczyn nie załatwił sprawy w terminie lub nie dopełnił obowiązku albo nie załatwił sprawy w dodatkowym terminie, podlega odpowiedzialności porządkowej lub dyscyplinarnej albo innej odpowiedzialności przewidzianej przepisami prawa.

WAŻNE!

Powstała na skutek bezczynności organu szkoda może być rekompensowana na drodze postępowania cywilnego. Podatnik może dochodzić odszkodowania przed sądem powszechnym. Innym aspektem bezczynności jest odpowiedzialność dyscyplinarna pracownika, który spowodował stan bezczynności.

Jak widać z przedstawionej analizy, nie każda sytuacja, gdy postępowanie przed organem się przeciąga, można być zakwalifikować jako bezczynność. Warto w tym zakresie skonsultować się ze specjalistą, który zbada dostępny materiał postępowania podatkowego. Gdy jednak okaże się, że organ faktycznie dopuścił się bezczynności, warto wiedzieć, jakie środki można podjąć w celu egzekwowania od organu załatwienia sprawy. Aby w tej mierze skutecznie chronić swoje interesy, warto przed podjęciem dalszych kroków zasięgnąć opinii prawnika.

Jeśli masz podobny problem prawny, zadaj pytanie naszemu prawnikowi (przygotowujemy też pisma) – link do formularza z indywidualną pomocą prawną »